* Να περιμένεις τη σειρά σου
Παιδί, θυμάμαι, στο φούρνο της γειτονιάς μου είχε μονίμως ουρά. Ίσως γιατί εκείνες τις εποχές δεν ήταν πολλοί οι φούρνοι, ίσως γιατί είχε το καλύτερο φουρνιστό ψωμί, ίσως επειδή η ιδιοκτήτρια είχε τον τρόπο της να κερδίζει πελάτες. Για μένα, πάντως, η απάντηση ήταν ξεκάθαρη· είχε την πιο νόστιμη τυρόπιτα του κόσμου. Μάλιστα, θεωρούσα ως προτέρημα ακόμη και το παραφουσκωμένο φύλλο με την ελάχιστη γέμιση τυριού, καθώς περίμενα κάθε Σάββατο στην αναθεματισμένη ουρά.
Στην αρχή, μικρότερος, δεν καταλάβαινα ποιο το νόημα της ουράς. Την έβλεπα μονάχα ως εμπόδιο ανάμεσα σε μένα και την σφολιάτα· και αυτό δεν έβγαζε κανένα νόημα. Στην πορεία δοκίμασα να εκμεταλλευτώ την αγάπη που μου έδειχνε η φουρνάρισσα και να μην περιμένω «άδικα». Μέχρι που σκέφτηκα να της δώσω και τα χρήματα που περίσσευαν για το ψωμί της μάνας μου μήπως και αλλάξει την άποψή της.
Όμως εκείνη, με σταθερή φωνή, ένα όμορφο χαμόγελο και δείχνοντάς μου με τα μάτια της την ουρά, μου έλεγε επίμονα και μονότονα: να περιμένεις τη σειρά σου.
Ίσως, σκέφτηκα, αν ήμουν αόρατος και διέφευγα του οπτικού πεδίου των ανθρώπων που περίμεναν στην ουρά, τα πράγματα να ήταν πιο εύκολα. Η φουρνάρισσα δεν θα είχε σε κάποιον να λογοδοτήσει και θα με εξυπηρετούσε. Ευτυχώς για εκείνους, δεν ήμουν αόρατος.
Η σειρά έχει κάτι παραπάνω από μία αναμονή. Έχει δύναμη. Καθώς έχει ισότητα και δικαιοσύνη. Και δεν διδάσκεται μονάχα στο σχολείο· αλλά και εντός της ίδιας της κοινωνίας. Για παράδειγμα, από τη φουρνάρισσα της γειτονιάς. Είναι μία κοινωνική συμφωνία, ένα συμβόλαιο που τιμάται, η σειρά των πραγμάτων.
Άνω τελεία·
Τις τελευταίες δεκαετίες, στις δυτικές Δημοκρατίες και κυρίως στην Ευρώπη η πολιτική έχει απολέσει το πρωτείο από την οικονομία.
Έχει γίνει μπίζνες, real estate, χρηματιστηριακό βελάκι.
Η δε οικονομία της αγοράς έχει διεισδύσει σε κάθε εκδοχή της κοινωνίας, έχει δημιουργήσει ως κοινωνικό παράδειγμα το αγοραίο, έχει μετατραπεί σε κοινωνία της αγοράς.
Στη διαίρεση ατομικού/συλλογικού, Η έμφαση στην προσωπική αξία, τον πλουτισμό και την ατομική επιτυχία κυριαρχεί.
Το σύγχρονο μεριτοκρατικό σύστημα –κατά Σαντέλ, υποστηρίζει την ιδέα ότι όσοι βρίσκονται στην κορυφή το αξίζουν επειδή έχουν προσπαθήσει και είναι ικανοί, ενώ όσοι μένουν πίσω φταίνε οι ίδιοι -περιφρονημένοι & εγκαταλελειμμένοι.
Στη θεμελιώδη διάκριση δημοσίου / ιδιωτικού παρατηρείται πλέον επικάλυψη και επαναδιαπραγμάτευση των ορίων τους.
Για παράδειγμα: Πού αρχίζει και πού τελειώνει το ιδιωτικό, όταν τα προσωπικά μας δεδομένα συλλέγονται συνεχώς;
Μέχρι ποιο σημείο διαφυλάσσεται η ισότιμη πρόσβαση και το δημόσιο συμφέρον όταν τα κράτη αναθέτουν δημόσια αγαθά και υπηρεσίες σε ιδιωτικές εταιρείες (π.χ. παιδεία, υγεία, ενέργεια, μεταφορές);
Ο δημόσιος πολιτικός χώρος μεταφέρεται και θρυμματίζεται στο διαδίκτυο· έτσι, βάλλεται εύκολα από την παραπληφόρηση, τα fake news. Και σύμφωνα με την Χάνα Άρεντ αλλά και τον Ντέμοκρατ, ο δημόσιος χώρος είναι ο χώρος της ελευθερίας και της αθανασίας (μέσω των πράξεων που αφήνουν ίχνος).
Αν ο ιδιωτικός χώρος κυριαρχήσει, η πολιτική ζωή μαραίνεται.
Οι αλλαγές που περιγράφω γίνονται αργά αλλά με σταθερή κατεύθυνση. Έτσι, ο άνθρωπος τις υιοθετεί και προσαρμόζεται το νέο περιβάλλον.
Η σειρά υποχωρεί, χάνει τη σειρά της στην αγορά, αποκτά τιμή. VIP.
Στην αρχή, στην ουρά του αεροδρομίου ή στην ουρά ενός γηπέδου όπου κάποιοι προηγούνται κατόπιν οικονομικού αντιτίμου. Ακόμη και στην ουρά ενός δρόμου όπου, με 8$, τις ώρες αιχμής, επιτρέπουν σε όσους οδηγούν μόνοι να χρησιμοποιούν τη λωρίδα που προορίζεται για οχήματα υψηλής πληρότητας [car pool].
Κατόπιν, οι μηχανισμοί της αγοράς διεισδύουν σε τομείς που παλαιότερα ρυθμίζονταν από ηθικούς, κοινωνικούς ή πολιτικούς κανόνες.
3 έως 4.000 ευρώ στοιχίζει η αρθροπλαστική ισχίου σε μία ιδιωτική κλινική.
Σε πολλά από τα δημόσια νοσοκομεία της χώρας έχει αναμονή περίπου 2 χρόνια.
Με ό,τι συνεπάγεται για τον ασθενή που υποφέρει.
Και αντί να βελτιώσουμε το χρόνο αναμονής, χαλάμε τη σειρά και στον δημόσιο τομέα.
Όποιος έχει χρήματα, παρακάμπτει τη σειρά μέσω ενός απογευματινού χειρουργείου.
Έτσι, ο πολίτης χάνει τη σειρά του. Κοιτάζει γύρω του αλλά λείπουν οι άνθρωποι που σταθερά έβλεπε μπροστά και πίσω του.
Δεν είναι πλέον ορατή ούτε η ισότητα, ούτε η κοινωνική δικαιοσύνη.
Η σειρά ορίζεται από τους κανόνες της αγοράς, αποκτά τιμή.
Όλα αποκτούν τιμή.
Και όλα όσα περιγράφω, επιστρέφουν ξανά στην αγορά, με μεγαλύτερο κυνισμό, καθώς υιοθετούνται νέα κοινωνικά πρότυπα.
Φανταστείτε τον φούρνο της γειτονιάς ξανά, με έναν τύπο στην ουρά να κουνά ένα χαρτονόμισμα και η φουρνάρισσα να τον καλεί να προηγηθεί. Και να μην υπάρχει ένας που περιμένει να του πει «στη σειρά σας, κύριε». Παρά μονάχα σκυμμένα κεφάλια.
Όταν όλα πωλούνται, όσοι έχουν περισσότερα χρήματα αποκτούν περισσότερες ευκαιρίες ζωής #ανισότητες
Ακόμα όμως κι αν όλοι είχαν ίσους πόρους, κάποια πράγματα χάνουν την αξία τους όταν γίνονται εμπορεύματα #διαφθορά
– Η φιλανθρωπία από πράξη αλληλεγγύης γίνεται συναλλαγή.
– Η ψήφος από πολιτικό δικαίωμα γίνεται εμπόρευμα.
– Η εκπαίδευση από δημόσιο αγαθό γίνεται επένδυση με απόδοση.
Αν λοιπόν πρέπει να συζητήσουμε ξανά για την πολιτική μας ταυτότητα, στη βάση της πολιτικής διαίρεσης αριστερά/δεξιά, ιδού πεδίο δόξης λαμπρόν.
Σε τι κοινωνία θέλουμε να ζήσουμε;
Σε μια κοινωνία όπου όλα έχουν τιμή;
Ή σε μια κοινωνία όπου κάποια πράγματα
—η υγεία, η παιδεία, η δικαιοσύνη, η δημοκρατία—
έχουν αξία που δεν μετριέται σε χρήμα;
Αυτό δεν είναι οικονομικό ερώτημα.
Είναι πολιτικό.
Είναι η αξία έναντι της τιμής.
*Δημοκρατικά χωριά
Την πρώτη φορά που έκανα εκλογές θυμάμαι έντονα φράσεις των παλαιοτέρων που χαρακτήριζαν κάποια χωριά δημοκρατικά.
«Εδώ θα έχουμε καλά εκλογικά αποτελέσματα -είναι δημοκρατικό χωριό» ή «μην ξεχάσεις να πας σε εκείνο το χωριό γιατί είναι δημοκρατικό». Τότε κατάλαβα ότι ως δημοκρατικά χωριά εννοούσαν τα χωριά που ήταν προοδευτικών καταβολών, εκεί όπου -κατά βάση- ήταν ισχυρό το ΠΑΣΟΚ. Όμως η πρώτη μου απορία ήταν γιατί αυτός ο διαχωρισμός; Μήπως τα υπόλοιπα χωριά δεν είναι δημοκρατικά;
Κι όμως, υπάρχει όμως κάτι σημαντικό σε αυτό. Ο δημοκρατικός προσδιορισμός είναι ταυτότητα. Ταυτότητα που αντέχει στο χρόνο. Παρότι έρχεται από το παρελθόν, μέσα από αγώνες που δόθηκαν για τη Δημοκρατία. Και η πολιτική ταυτότητα δεν είναι ταμπέλα που σου κολλάνε, ούτε κληρονομιά. Είναι κάτι που αποκτάς υπηρετώντας κάποιες ιδέες, μέσα από πολιτικές διαιρέσεις και συγκρούσεις.
Μακάρι, βέβαια, αυτή η συγκεκριμένη ταυτότητα να ήταν σήμερα παρελθόν και η Δημοκρατία να είναι αυτονόητη.
Όμως, ένας Ντέμοκρατ εξ Αθηνών, ο Γ. Νικολού, μας θύμισε στην εκδήλωση στο Γκαίτε τη δημοφιλή σειρά Game of Thrones,
που, ενόσω μαίνονται διαρκείς συγκρούσεις μεταξύ βασιλέων και φεουδαρχών,
ένας δηλαδή πόλεμος όλων εναντίον όλων,
παρουσιάζεται ένας εξωτερικός κίνδυνος που απειλεί να τους καταπιεί όλους μαζί,
νικητές και χαμένους,
βασιλείς και απλό λαό.
Όταν το συνειδητοποιεί, μία ηρωίδα λέει:
«Αυτοί οι μεταξύ μας πόλεμοι δεν έχουν καμιά σημασία. Αυτό που μετράει είναι μόνο o μεγάλος πόλεμος».
Και ο μεγάλος πόλεμος των καιρών μας, πόλεμος ιδεών -όχι σφαιρών, είναι αυτός της Δημοκρατίας έναντι του αυταρχισμού.
Όλες οι διαφορές μας για ζητήματα δημόσιας πολιτικής, από την οικονομία ως την εκπαίδευση, την υγεία, την εργασία
θα έχουν μικρή σημασία αν δεν καταφέρουμε να επιβιώσει η δημοκρατία.
Από τη μία ο προστατευτισμός, ο εθνικισμός, ο πόλεμος. Η κλειστή κοινωνία και η κλειστή δημοκρατία.
Από την άλλη η ανοιχτή δημοκρατία με τους διεθνείς θεσμούς, η ανοιχτή κοινωνία, η συνεργατική ανάπτυξη, η ειρήνη.
Από τη μία ο εαυτός μας, το δικό μας συμφέρον χωρίς κανόνες, το δίκαιο του ισχυρού.
Από την άλλη το διεθνές πλαίσιο, η παγκόσμια διαβούλευση, η ισχύς του δικαίου.
Και θέλω να το καταστήσω σαφές: ο αυταρχισμός δεν είναι οι κακοί άνθρωποι έναντι των καλών. Είναι η προσπάθεια εξισορρόπησης υπερμεγεθύνοντας την εκτελεστική εξουσία και συρρικνώνοντας τις άλλες δύο. Δηλαδή η ευχέρεια της εκτελεστικής εξουσίας να μην εφαρμόζει τους κανόνες. Το ένα tweet του Τραμπ που αποφασίζει τον πόλεμο.
Ο Τραμπ, ο Όρμπαν, η Λεπέν, δεν είναι η νόσος. Είναι το σύμπτωμα.
Ο αυταρχισμός αναπτύσσεται οριζόντια στις δυτικές δημοκρατίες, παρότι εκφράζεται με πολυμορφία.
Στις ΗΠΑ ξεκίνησε ως οικονομικός.
Στην Ουγγαρία, ο πρώην φιλελεύθερος Όρμπαν, έριξε το κάστρο της φιλελεύθερης Δημοκρατίας από μέσα.
Στη Γαλλία αναπτύχθηκε από τις αρχές του αιώνα με τον πατέρα Λεπέν, με αμιγώς πολιτικό λόγο.
Στην Ιταλία πρόσφατα μεταμφιέστηκε.
Υπάρχει όμως ένα νήμα που ενώνει όλες αυτές τις χώρες.
Είναι το νήμα ενός νατιβιστικού / αυτοχθονικού εθνικισμού που συνδυάζει τον στενό εθνοκεντρισμό με την αντι-μεταναστευτική ρητορική, τον κοινωνικό συντηρητισμό και τον πολιτικό αυταρχισμό.
Δεν θέλω να μασήσω τα λόγια μου σε αυτό που έρχεται.
Δεν είναι ούτε μεταφασισμός ούτε κάποιος υβριδικός φασισμός.
Αλλά προστάδιο μίας κοινωνίας που απολυταρχικοποιείται με μαθηματική ακρίβεια.
Και βεβαίως, το σήκωμα των τειχών, ο απομονωτικός λόγος, η ρητορική του μίσους, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε συρράξεις και πολέμους, είτε κατά τόπους είτε σε έναν γενικευμένο Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Έναντι αυτού, η φιλελεύθερη Δημοκρατία δεν έχει τις απαντήσεις.
Προσαρμόζεται, προσεταιριζόμενη την ατζέντα των πολιτικών της αντιπάλων.
Σκέφτεται με τον τρόπο που σκέφτονται.
Μιλάει τη γλώσσα τους.
Συμμετέχει στο σχηματισμό ενός νοηματικού σύμπαντος που μειονεκτεί.
Υποχωρεί:
Από την ελευθερία στην ασφάλεια.
Από το δίκαιο στην ισχύ.
Από την προστασία των μειονοτήτων στην αρχή της πλειοψηφίας.
Από την υπεράσπιση των δικαιωμάτων στη σιωπή.
Από το κοινωνικό κράτος στα υπερμεγέθη εξοπλιστικά προγράμματα.
Από την προστασία του πρόσφυγα / μετανάστη στην εκδίωξή του.
Η συνεχώς αυξανόμενη ασυμμετρία πολιτικής και οικονομικής ισχύος,
σε αντιστοιχία με την αδυναμία να εκφραστεί ένα συγκροτημένο δημοκρατικό μέτωπο απέναντι στον αυταρχισμό, είναι προφανές ότι απειλεί ευθέως την ίδια την ύπαρξη της Δημοκρατίας.
Είναι η μεγάλη μάχη που καλούμαστε να δώσουμε. Η μητέρα των μαχών. Και είναι κάτι ακόμη πιο ισχυρό για μας, είναι η δημοκρατική μας ταυτότητα.
Κατά τον Ντέμοκρατ και δια των δύο παραδειγμάτων, αυτές είναι οι δύο βαθιά ιδεολογικές διαιρέσεις, που χτίζουν πολιτική ταυτότητα και υφαίνουν το νήμα που ενώνει τις προγραμματικές θέσεις και προτάσεις μιας σύγχρονης προοδευτικής διακυβέρνησης για την Σοσιαλδημοκρατία του 21ου αιώνα.
ΥΓ: Το επόμενο και τελευταίο κείμενο θα έχει τίτλο «Πώς μπορεί το ΠΑΣΟΚ να κερδίσει τις εκλογές;».
