Για ένα Σύγχρονο, Ανοιχτό & Δημοκρατικό Κόμμα

Η πρόταση

1. Πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης – Άρθρο 29

Α. Η ανάγκη για αλλαγή

Η Γʹ Ελληνική Δημοκρατία γιόρτασε πρόσφατα τα πενήντα της χρόνια. Όλα αυτά τα χρόνια, επιβίωσε δοκιμασιών, παρήγαγε σταθερότητα και ενσωματώθηκε στον ευρωπαϊκό κορμό. Οι Έλληνες, αλλά και εμείς ως μέλη της μεγάλης δημοκρατικής παράταξης, έχουμε κάθε λόγο να είμαστε υπερήφανοι γι’ αυτό. Έχουμε κάθε λόγο να είμαστε περήφανοι για όσα προσφέραμε για να φτάσουμε ως εδώ.

Αλλά η υπερηφάνεια δεν αποκλείει την αυτοκριτική – αντίθετα, την απαιτεί. Και η αυτοκριτική σήμερα οδηγεί σε ένα ερώτημα που δεν μπορούμε να αποφύγουμε: γιατί τόσοι πολίτες, και ιδίως νέοι, αισθάνονται ξένοι απέναντι στην πολιτική ζωή; Γιατί η συμμετοχή στην πολιτική ζωή συρρικνώνεται ραγδαία, η δυσπιστία μεγαλώνει, και τα κόμματα χάνουν ολοένα και περισσότερο την ικανότητά τους να εκπροσωπούν;

Ξεχνάμε συχνά πως τα κόμματα δεν είναι απλώς εργαλεία πολιτικής έκφρασης και εκλογικής διεκδίκησης. Είναι οι θεμελιώδεις φορείς μέσα από τους οποίους διαμορφώνεται η πολιτική βούληση και αρθρώνεται η κοινωνική αντιπροσώπευση. Διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στο Σύνταγμά μας και αποτελούν πυλώνα του πολιτεύματος. Η μεταπολιτευτική δημοκρατία οικοδομήθηκε πάνω στα κόμματα. Και ακριβώς γι’ αυτό, όταν πάσχουν τα κόμματα, πάσχει η δημοκρατία μας – η σημερινή κρίση της δημοκρατίας μας είναι άρρηκτα δεμένη με την κρίση των κομμάτων και γενικά του κομματικού φαινομένου.

Η παθολογία είναι δομική: Ένα σύστημα που συγκεντρώνει όλη την εξουσία στην ηγεσία – ψηφοδέλτια, ατζέντα, θέσεις, εκπροσώπηση – αναπόφευκτα παράγει συμπεριφορές εξάρτησης και αυτολογοκρισίας. Και, φυσικά, δεν χρειάζεται κακή βούληση. Αρκεί η κακή αρχιτεκτονική του κανονιστικού πλαισίου.

Η πολιτική αποξένωση που βιώνουμε δεν γεννιέται στο κενό. Γεννιέται όταν ο πολίτης βλέπει αποφάσεις να λαμβάνονται χωρίς αυτόν, θέσεις να ανατίθενται χωρίς διαδικασία, και πρόσωπα να επιβιώνουν χωρίς λογοδοσία. Το αποτέλεσμα δεν είναι απάθεια. Είναι ορθολογική απόσυρση από ένα σύστημα που δεν λογαριάζει τη συμμετοχή. Και είναι παράδοξο: ζητάμε από τα κόμματα να υπερασπίζονται τη δημοκρατία στη δημόσια ζωή, ενώ τα ίδια, στην πράξη, λειτουργούν εσωτερικά με τρόπο που δεν θα αντέχαμε σε κανέναν άλλο θεσμό.

Και οι νέοι δεν είναι απολιτικοί. Είναι από τις πιο πολιτικοποιημένες γενιές των τελευταίων δεκαετιών – για το κλίμα, τις ανισότητες, τα δικαιώματα. Αυτό που απορρίπτουν δεν είναι η πολιτική· είναι ο τρόπος που οργανώνεται. Ένα κόμμα που δεν μπορεί να τους δώσει ουσιαστικό λόγο δεν τους χάνει από αδιαφορία, τους χάνει από αδυναμία. Και μαζί τους χάνει κάτι ανεκτίμητο: την ανανέωση που κάθε ζωντανός οργανισμός χρειάζεται για να επιβιώσει. Για να διεκδικήσει την εξουσία.

Η πατρίδα μας, με θυσίες γενιών ολόκληρων, κατόρθωσε να καθιερώσει τη δημοκρατία. Έχει έρθει λοιπόν η ώρα να καθιερώσει και την εσωκομματική δημοκρατία. Να καθιερώσει μια βαθύτερη δημοκρατία που δεν θα περιορίζεται στην τυπική εναλλαγή εξουσίας, αλλά θα διαπερνά και τους ίδιους τους φορείς της. Η επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση είναι η ευκαιρία, η δε πρόταση που ακολουθεί είναι μόνο ένα πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Αποτελεί δε, προϋπόθεση για μια σειρά αλλαγών στην αρχιτεκτονική του πολιτικού και εκλογικού συστήματος που επιβάλλεται να συζητηθούν διεξοδικά ως απάντηση στην διαρκώς εντεινόμενη κρίση πολιτικής συμμετοχής και αντιπροσώπευσης.

Β. Η πρόταση

Προτείνεται η προσθήκη νέου εδαφίου στο άρθρο 29 παρ. 1 του Συντάγματος, με το ακόλουθο περιεχόμενο:

«Τα πολιτικά κόμματα οργανώνονται και λειτουργούν με εσωτερική δημοκρατία, διαφάνεια και λογοδοσία προς τα μέλη τους. Η προστασία των μελών των πολιτικών κομμάτων διασφαλίζεται από ανεξάρτητη αρχή, η οποία συγκροτείται και λειτουργεί, όπως νόμος ορίζει.»

Στόχος της προτεινόμενης συνταγματικής τροποποίησης είναι η καθιέρωση και η εμβάθυνση της εσωκομματικής δημοκρατίας. Η τροποποίηση αναπτύσσεται σε οκτώ άξονες, οι οποίοι μπορούν να εξειδικευτούν νομοθετικά:

• Εσωτερική δημοκρατία και διαφάνεια ως συνταγματική υποχρέωση

Η αρχή αυτή παύει να είναι πλέον διακήρυξη προθέσεων. Καθίσταται δεσμευτικό συνταγματικό πλαίσιο εντός του οποίου οφείλουν να λειτουργούν όλα τα κόμματα. Η δημοκρατία δεν μπορεί να αρχίζει από την κάλπη και να σταματά στην πόρτα του κόμματος. Ένα κόμμα που δεν λειτουργεί δημοκρατικά εσωτερικά δεν μπορεί να είναι αξιόπιστος φορέας δημοκρατίας στη δημόσια ζωή – και κυρίως, δεν μπορεί να λειτουργεί ως πυλώνας του πολιτεύματός μας.

• Δημοσιότητα διαχείρισης

Η οικονομική διαχείριση και γενικά οι διαχειριστικές αποφάσεις δημοσιοποιούνται. Η διαφάνεια δεν αφορά μόνο τις πολιτικές επιλογές – αφορά και τον τρόπο διακυβέρνησης του ίδιου του κόμματος. Με τη διαχειριστική και οικονομική διαφάνεια, το μέλος και ο πολίτης μπορούν να κρίνουν αν οι επιλογές της ηγεσίας ανταποκρίνονται στις αρχές που διακηρύσσει.

• Προστασία των αιρετών αντιπροσώπων

Η διαγραφή βουλευτή από την Κ.Ο. απαιτεί απόφαση ανεξάρτητης εσωκομματικής επιτροπής και όχι κατ’ εντολή του εκάστοτε Προέδρου. Αυτό κλείνει τον κεντρικό μοχλό πειθαρχίας που σήμερα κρατά τους βουλευτές εξαρτημένους από την ηγεσία και υπονομεύει την ίδια τη βουλευτική ανεξαρτησία. Η πρόταση αυτή επαναφέρει την ισορροπία μεταξύ κομματικής συνοχής και ελεύθερης βουλευτικής κρίσης, η οποία αποτελεί θεμέλιο του κοινοβουλευτικού χαρακτήρα του πολιτεύματός μας.

• Τακτικό συνέδριο και ψηφιακή πρόσβαση

Η ηγεσία λογοδοτεί τακτικά στο συνέδριο, όχι ως τυπική διαδικασία, αλλά ως θεσμική υποχρέωση με ουσιαστικό περιεχόμενο. Παράλληλα, διασφαλίζεται η ψηφιακή πρόσβαση των μελών στη λειτουργία του κόμματος. Σε μια εποχή όπου η ψηφιακή συμμετοχή έχει μετασχηματίσει κάθε πτυχή της δημόσιας ζωής, ένα κόμμα που δεν εγγυάται την ψηφιακή πρόσβαση και έκφραση των μελών του αποκλείει εκ των πραγμάτων όσους δεν μπορούν να παραστούν φυσικά – και πρώτα απ’ όλους τους νέους και τη διασπορά.

• Αντικαταχρηστική ρήτρα για καταστατικές μεταβολές

Καταστατικές αλλαγές που επηρεάζουν τη σύνθεση του συνεδρίου ή του εκλογικού σώματος δεν ισχύουν για το αμέσως επόμενο συνέδριο ή τις σχετικές επόμενες εκλογές. Κλείνει έτσι ένα κενό χειραγώγησης: η ηγεσία δεν μπορεί να αλλάζει τους κανόνες εν μέσω του παιχνιδιού, διαμορφώνοντας το εκλογικό σώμα που θα την κρίνει. Η αρχή αυτή δεν περιορίζει την αυτονομία του κόμματος, αντίθετα, προστατεύει την ακεραιότητα των διαδικασιών του.

• Προστασία του εσωκομματικού πλουραλισμού

Η εσωτερική δημοκρατία δεν εξαντλείται στις διαδικασίες, απαιτεί και την προστασία της πολυφωνίας. Οι διαφορετικές τάσεις εντός ενός κόμματος δεν αποτελούν απειλή για τη συνοχή του· είναι απόδειξη της ζωτικότητάς του. Η συνταγματική κατοχύρωση του εσωκομματικού πλουραλισμού διασφαλίζει ότι η μειοψηφία έχει φωνή, ότι η διαφωνία εκφράζεται θεσμικά και όχι με αποχώρηση, και ότι το κόμμα παραμένει χώρος σύνθεσης και όχι μηχανισμός επιβολής. Η ενότητα που χτίζεται πάνω στον διάλογο είναι ανθεκτικότερη από εκείνη που επιβάλλεται με πειθαρχία.

• Συνήγορος του Μέλους Κόμματος

Καθιερώνεται ως οιονεί ανεξάρτητη αρχή. Το μέλος που πιστεύει ότι παραβιάζονται τα δικαιώματά του εντός του κόμματος έχει πλέον έναν θεσμικό αποδέκτη, ανεξάρτητο από την ηγεσία που καλείται να ελεγχθεί. Είναι η εγγύηση ότι η εσωκομματική δημοκρατία δεν είναι μόνο κείμενο, αλλά και πράξη. Ότι κάθε μέλος, ανεξαρτήτως θέσης και επιρροής, έχει δικαίωμα προστασίας.

2. Το ΠΑΣΟΚ ξανά στην πρωτοπορία για ένα κόμμα Συμμετοχικής – Εσωκομματικής και Διαβουλευτικής Δημοκρατίας.

Η κρίση εμπιστοσύνης προς τα πολιτικά κόμματα δεν είναι συγκυριακή· είναι δομική. Τα περισσότερα κόμματα εξακολουθούν να λειτουργούν με όρους βιομηχανικής εποχής: ιεραρχικά, γραφειοκρατικά, με κλειστές διαδικασίες λήψης αποφάσεων και περιορισμένη συμμετοχή των πολιτών πλην των διαδικασιών αντιπροσώπευσης. Σε μια κοινωνία όμως που έχει ήδη περάσει στην ψηφιακή, δικτυωμένη και εξατομικευμένη εποχή, αυτό το μοντέλο δεν μπορεί πλέον να κινητοποιήσει, να εμπνεύσει ή να εκπροσωπήσει αποτελεσματικά.

Η σοσιαλδημοκρατία, αν θέλει να παραμείνει ιστορικά χρήσιμη, οφείλει να επαναπροσδιορίσει όχι μόνο τις πολιτικές της αλλά και τον ίδιο τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας της. Δεν αρκεί να προτείνει ένα νέο παραγωγικό και κοινωνικό μοντέλο· πρέπει να το ενσαρκώνει και η ίδια.

Ένα σύγχρονο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα οφείλει να μετασχηματιστεί σε έναν ανοιχτό, συμμετοχικό και διαρκώς εξελισσόμενο οργανισμό. 

Το ΠΑΣΟΚ οφείλει να πάρει (ξανά εκείνο) την πρωτοβουλία για την υπέρβαση της κρίσης εμπιστοσύνης των πολιτών έναντι των κομμάτων και η άνω περιγραφόμενη συνταγματική κατοχύρωση της εσωκομματικής δημοκρατίας συνιστά το επισφράγισμα μίας νέας μεγάλης αλλαγής περαιτέρω εκδημοκρατισμού στον τρόπο λειτουργίας των κομμάτων.

Άλλωστε, το ΠΑΣΟΚ ήταν το κόμμα που ηγήθηκε με την αλλαγή του τρόπου εκλογής προέδρου το 2004, σπάζοντας έτσι κλειστά συστήματα εξουσίας και αγοραίες διαπραγματεύσεις και εδραιώνοντας ένα ισχυρό δημοκρατικό κεκτημένο, ως παράδειγμα που ακολουθήθηκε και από τα υπόλοιπα κόμματα. Το βέβαιο είναι ότι δεν πρέπει να υποχωρήσουμε από αυτό -ούτε όμως πλέον αρκεί. 

Η συμμετοχική δημοκρατία οφείλει να αναζητήσει νέους αλλά και πρόσθετους τρόπους συμμετοχής που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες της μεταβιομηχανικής εποχής και ενός νέου ψηφιακού κόσμου, θα εντάσσουν εκ νέου αποστασιοποιημένους πολίτες, θα προσδίδουν αξία στην ιδιότητα του μέλους και εν τέλει θα ανακτούν την αξία του ίδιου του κόμματος ως αναγκαίου δημοκρατικού φορέα του πολιτικού συστήματος.

Επιπρόσθετα, η συμμετοχική δημοκρατία χωρίς εσωκομματική δημοκρατία οδηγεί σε ένα αρχηγικό κόμμα ή σε ένα κόμμα διαμοιραζόμενο στους υποψήφιους αρχηγούς. Η συμμετοχική δημοκρατία χωρίς διαβουλευτική δημοκρατία οδηγεί σε ένα «σιωπηλό κόμμα», το οποίο επικυρώνει προειλημμένες αποφάσεις της ηγεσίας. 

Κατά συνέπεια, το ΠΑΣΟΚ, καλείται να μετασχηματισθεί από ένα μοντέλο αρχηγοκεντρικό, κλειστό και συγκεντρωτικό, το οποίο παραπέμπει σε παρωχημένες παραδόσεις του 20ού αιώνα, σε ένα ανοιχτό δημοκρατικό κόμμα, βελτιώνοντας με ποιοτικούς όρους τη συμμετοχή, θεσπίζοντας τη δημοκρατία εντός των κομματικών τειχών και προάγοντας τη διαβούλευση. Είναι τα τρία απαραίτητα επίπεδα δημοκρατίας τα οποία προϋποθέτουν ριζική επανεκτίμηση και τολμηρές αλλαγές της εσωτερικής οργάνωσης και λειτουργίας  στα οποία βασίζεται η πρόταση του Ντέμοκρατ.

Στο πεδίο της συμμετοχικής δημοκρατίας, το ΠΑΣΟΚ πρέπει να απευθυνθεί στους νέους πολιτικά αποκλεισμένους που κατοικούν κυρίαρχα στον ψηφιακό κόσμο. Εκεί, θα συναντήσει βαθιά πολιτικοποιημένα μυαλά, με γνώση, δυνατότητες, πολιτικά ενδιαφέροντα αλλά και χρονικούς περιορισμούς, άτομα που έχουν μεγάλη επιρροή αλλά αδυνατούν να εκλεγούν ακόμη και σύνεδροι στη γειτονιά τους. Τα δικά τους πολιτικοκοινωνικά ανθρωποδίκτυα βρίσκονται εκτός γεωγραφίας και κυρίαρχα πλέον στον ψηφιακό κόσμο. Το ΠΑΣΟΚ οφείλει να αντιληφθεί ότι δεν έχει νόημα να μιλάμε για ένα συμπληρωματικό ψηφιακό κόμμα ως εργαλείο υποστήριξης αλλά για έναν νέο ψηφιακό κόσμο και η αυτοτελής πολιτική του υπόσταση και έκφραση είναι επιτακτική.

Αυτό συνεπάγεται τη δημιουργία ψηφιακών οργανώσεων, με πλήρη δικαιώματα και υποχρεώσεις που θα αντιστοιχούν στις αναλογικές οργανώσεις του κόμματος, αλλά με πολιτική και οργανωτική αυτοτέλεια. Οι ψηφιακές οργανώσεις θα ορίζονται και θα δρουν εντός καταστατικού πλαισίου και θα έχουν τον δικό τους εκλογικό διάδρομο που θα κατοχυρώνει τη συμμετοχή τους στα κεντρικά όργανα. Κατά συνέπεια, δεν προτείνουμε μία τεχνική αλλαγή αλλά ανακατανομή ισχύος διαμέσου μίας νέας αρχιτεκτονικής. Διότι οι πολίτες δεν ορίζονται πλέον πρώτα από τον τόπο που ζουν. Ορίζονται από το τι κάνουν, τι πιστεύουν, με ποιους συνδέονται. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση που καλούμαστε να ομαλοποιήσουμε· διότι η κοινωνία έγινε δίκτυο αλλά τα κόμματα (ξ)έμειναν μηχανισμοί. 

Η εκλογή ηγεσίας από τη βάση αποτελεί μια αδιαπραγμάτευτη δημοκρατική κατάκτηση. Οφείλει όμως να ενισχυθεί με νέα θεσμικά φίλτρα και εγγυήσεις που θα την προστατεύουν από τους «περαστικούς» άλλων κομμάτων αλλά και να βελτιωθεί συνδεόμενη με προκριματικές εκλογές, αποκλειστικά από εκλεγμένους αντιπροσώπους, που θα πολιτικοποιήσουν ουσιαστικά τη διαδικασία και θα αποτρέψουν υπεράριθμες και εξ ουρανού υποψηφιότητες. 

Στο πεδίο της εσωκομματικής δημοκρατίας, προτείνεται το μοντέλο του “Ανοιχτού Βιβλίου” (Open Book Party), μιας “Πλατφόρμας Διαφάνειας ” όπου όλα τα δεδομένα της λειτουργίας του είναι προσβάσιμα στα μέλη του. Και αυτό δεν θα αφορά μονάχα τις συνεδριάσεις και εισηγήσεις των μελών/οργάνων και την πορεία υλοποίησης των αποφάσεων αλλά και τη δημοσιοποίηση των οικονομικών στοιχείων του κόμματος στο πρότυπο «ΔΙΑΥΓΕΙΑΣ» για κάθε οικονομική δαπάνη του κόμματος.

Ακόμη, ο Συνήγορος του Μέλους πρέπει να πάψει να αποτελεί μια διακοσμητική θέση με επιλογή και υπό την επιρροή της ηγεσίας. Προτείνεται η μετεξέλιξή του ως μια οιονεί “Ανεξάρτητη Αρχή” εντός του καταστατικού πλαισίου, με εγγυημένη θητεία και πολιτική και λειτουργική αυτονομία.

Και τέλος, ενεργοποίηση της ισχύουσας καταστατικής πρόβλεψης για την δυνατότητα ύπαρξης Τάσεων και Ρευμάτων Σκέψης που παραμένει γράμμα κενό αφού απουσιάζει συγκεκριμένο ρυθμιστικό και κανονιστικό πλαίσιο σύστασης και λειτουργίας τους.

• Στο πεδίο της διαβουλευτικής δημοκρατίας, θα πρέπει να σταματήσει η απολογιστική διαδικασία ενός εκλογικού αποτελέσματος να ξεκινά και να καταλήγει στα ΜΜΕ. Προτείνεται η θεσμοθέτηση Εθνικής Εκλογο – απολογιστικής Συνέλευσης σε διάστημα το πολύ ενός μήνα αμέσως μετά από κάθε εθνική ή ευρωπαϊκή εκλογική αναμέτρηση. Έτσι ώστε να μην εκτρέπεται μια κρίσιμη πολιτικά απολογιστική διαδικασία ενός εκλογικού αποτελέσματος σε μια άναρχη συζήτηση που ξεκινά και καταλήγει στα ΜΜΕ.

Παρακάτω, παρατίθεται η πρόταση με δομικό/καταστατικό τρόπο. Όμως, εγκαίρως επισημαίνεται ότι ενώ η πρόταση αφορά σε αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας του κόμματος, δεν συνιστά οργανωτική – καταστατική αλλά βαθιά πολιτική παρέμβαση.

Αναδεικνύει τις βασικές κατευθύνσεις, με ενδεικτικές προτάσεις αλλαγών στο καταστατικό, ως βάση ενός ουσιαστικού διαλόγου μέσω του οποίου θα γίνει η περαιτέρω επεξεργασία και εξειδίκευσή τους.

Η συζήτηση αυτή δεν άνοιξε ουσιαστικά στο πλαίσιο του προσυνεδριακού διαλόγου του επικείμενου συνεδρίου. Καμμιά ριζική καταστατική αλλαγή όμως δεν πρέπει και δεν μπορεί να γίνει βεβιασμένα και με διαδικασίες fast track. 

Επομένως ο διάλογος αυτός πρέπει να ακολουθήσει το επόμενο διάστημα ώστε, συνταγμένα και συλλογικά, να οδηγηθούμε σε ένα καταστατικό συνέδριο, αξιοποιώντας την διαδικασία του άρθρου 23 του ισχύοντος καταστατικού (έκτακτο ή διαρκές συνέδριο), που θα διαμορφώσει τον καταστατικό χάρτη του κόμματος για τα επόμενα χρόνια.

3. Καταστατική αποτύπωση των προτάσεων

1^ος Πυλώνας / Το ΠΑΣΟΚ διασυνδέεται με το ψηφιακό κόσμο με αυτοτελείς πολιτικά και οργανωτικά ψηφιακές οργανώσεις βάσης. 

Το παραδοσιακό μοντέλο οργάνωσης των πολιτικών κομμάτων βασίστηκε ιστορικά στην εδαφική επικράτεια, με τις Τοπικές Οργανώσεις (Τ.Ο.) να αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της οργανωμένης βάσης μελών του. 

Ωστόσο, η κοινωνική και τεχνολογική εξέλιξη έχουν οδηγήσει σε μια νέα πραγματικότητα όπου οι ταυτότητες των πολιτών καθορίζονται περισσότερο από την επαγγελματική ιδιότητα, τις κοινές αξίες και την συναντίληψη παρά από τον κοινό γεωγραφικό τόπο κατοικίας. Η αναγκαιότητα να αντιληφθούμε ότι δεν έχει νόημα να μιλάμε για ένα συμπληρωματικό ψηφιακό κόμμα ως εργαλείο υποστήριξης αλλά για έναν νέο ψηφιακό κόσμο και την οργανωμένη πολιτική του έκφρασή είναι επιτακτική. Η διατήρηση ενός αυστηρά κάθετου και γεωγραφικού μοντέλου εγκλωβίζει το κόμμα σε μια εσωστρεφή γραφειοκρατία, μακριά από τα ενδιαφέροντα και τις αγωνίες της κοινωνίας των πολιτών.

Η ψηφιοποίηση μειώνει δραστικά το “κόστος συμμετοχής”, επιτρέποντας σε πολίτες με περιορισμένο χρόνο ή γεωγραφικούς περιορισμούς να συνεισφέρουν ουσιαστικά, μέσω διαβουλεύσεων, συγκρότησης ομάδων διαλόγου, παραγωγή θέσεων, συμμετοχή σε εσωκομματικά δημοψηφίσματα. 

Προτείνουμε την θεσμοθέτηση δημιουργίας Ψηφιακής Οργάνωσης (Ψ.Ο.) όπου διασυνδέονται πολίτες είτε ειδικών κοινών θεματικών ενδιαφερόντων είτε κοινών πεποιθήσεων και αντιλήψεων, με ανοιχτές διαδικασίες αυτοοργάνωσης ανεξαρτήτως γεωγραφικής αναφοράς. Η εγγραφή και η συμμετοχή σε Ψ.Ο. κατοχυρώνει πλήρως την ιδιότητα του μέλους με πλήρη δικαιώματα και υποχρεώσεις και εκπροσωπούνται αναλογικά σε όλα τα όργανα και τους Τομείς Πολιτικής καθώς και την διαμόρφωση των προγραμματικών θέσεων. Οι ψηφιακές οργανώσεις έχουν συγκεκριμένο αριθμό μελών και εκλέγουν Γραμματέα και Αναπληρωτή Γραμματέα με τις διαδικασίες που ορίζονται στο καταστατικό του κόμματος.

Η θεσμοθέτηση των Ψ.Ο. οι οποίες αποκτούν ισότιμη καταστατική υπόσταση, δεν συνεπάγεται την κατάργηση των Τ.Ο..

Με το υβριδικό αυτό μοντέλο οργανωτικής δομής, οι Τ.Ο. παραμένουν μεταβατικά κρίσιμες για την κοινωνική γείωση και την εκλογική κινητοποίηση, ενώ οι Ψ.Ο. λειτουργούν ως ανοιχτοί θεσμικοί σύνδεσμοι ανθρώπων και ιδεών με την ατζέντα του κόμματος.

Η χρήση ψηφιακών πλατφορμών συμμετοχικής δημοκρατίας προσφέρει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για τη διαβούλευση, λήψη και την ιχνηλασιμότητα των αποφάσεων. Στο πλαίσιο αυτό ακόμα και οι φυσικές συναντήσεις των Τ.Ο. μπορούν να λειτουργήσουν ως πεδία παραγωγής περιεχομένου που στη συνέχεια μεταφέρεται στον ψηφιακό χώρο για ευρύτερη επεξεργασία και τελική διαμόρφωση. 

2^ος Πυλώνας / Θεσμικά Αντίβαρα στον Αρχηγοκεντρισμό 

Τα κόμματα διολισθαίνουν διαρκώς προς ένα μοντέλο λειτουργίας αρχηγισμού και προσωποπαγούς ηγεσίας σε βάρος του κόμματος «συλλογικού διανοούμενου». Απαιτούνται ισχυροί θεσμοί – αντίβαρα που θα «φρενάρουν» και θα αναστρέψουν αυτή την τάση. Ένας συνδυασμός διαδικασιών διαφάνειας, ελέγχου και λογοδοσίας, που αποτελούν προϋποθέσεις για ένα ανοιχτό θεσμικό κόμμα. 

2.1 Ενίσχυση του ρόλου και της πολιτικής αυτονομίας του Γραμματέα

Δεδομένου ότι ο Πρόεδρος εκλέγεται από τη βάση με πολύ ισχυρή λαϊκή νομιμοποίηση απαιτείται θεσμική ενίσχυση του ρόλου και της πολιτικής αυτονομίας του Γραμματέα που προτείνεται να εκλέγεται είτε από το Συνέδριο είτε από την ΚΠΕ  με αυξημένη πλειοψηφία (2/3).

2.2 Διαδικασίες Διαφάνειας και Λογοδοσίας: Το Μοντέλο του “Ανοιχτού Βιβλίου”

Προτείνουμε το μοντέλο του “Ανοιχτού Βιβλίου” (Open Book Party), όπου όλα τα δεδομένα της λειτουργίας του είναι προσβάσιμα στα μέλη του.

Προτείνεται η δημιουργία μιας “Πλατφόρμας Διαφάνειας ” όπου:

• Αναρτώνται οι συνεδριάσεις και οι εισηγήσεις των μελών των οργάνων.
• Δημοσιοποιούνται τα οικονομικά στοιχεία του κόμματος στο πρότυπο «ΔΙΑΥΓΕΙΑΣ» για κάθε οικονομική δαπάνη του κόμματος.
• Καταγράφεται η πορεία υλοποίησης των αποφάσεων του Συνεδρίου, των κεντρικών, περιφερειακών και λοιπών οργάνων, με σαφή χρονοδιαγράμματα και υπεύθυνους υλοποίησης.

2.3 Αναβάθμιση του Συνηγόρου του Μέλους σε “Επιτροπή Θεσμικού Ελέγχου” (Ανεξάρτητη Αρχή)

Ο Συνήγορος του Μέλους πρέπει να πάψει να αποτελεί μια διακοσμητική θέση με επιλογή και υπό την επιρροή της ηγεσίας. Προτείνεται η μετεξέλιξή του σε “Επιτροπή Θεσμικού Ελέγχου” ως οιονεί ανεξάρτητη αρχή, εντός του καταστατικού πλαισίου, με εγγυημένη θητεία και πολιτική και λειτουργική αυτονομία. Η αρχή αυτή αποτελούμενη από 5-7 μέλη θα εκλέγεται από το Συνέδριο με αυξημένη πλειοψηφία (π.χ. 2/3), από μέλη εγνωσμένου κύρους που υποχρεωτικά δεν είναι μέλη άλλου κομματικού οργάνου.

Οι αρμοδιότητες της αναβαθμισμένης αρχής θα περιλαμβάνουν:

1. Την προστασία των δικαιωμάτων των μελών έναντι αυθαιρεσιών της ηγεσίας, των οργάνων ή της διοίκησης του κόμματος. 
2. Τον έλεγχο της τήρησης των καταστατικών διαδικασιών σε όλα τα επίπεδα.
3. Την εφαρμογή διαδικασιών λογοδοσίας σε όλα τα επίπεδα λειτουργίας του κόμματος. 
4. Την εποπτεία της διαφάνειας των οικονομικών και την υποχρέωση τήρησης μιας ειδικής πλατφόρμας τύπου «ΔΙΑΥΓΕΙΑ».
5. Την εφαρμογή των ασυμβιβάστων και της ρήτρας θητειών για τα μέλη κομματικών οργάνων, βουλευτές και ευρωβουλευτές. 
6. Την εφαρμογή κωδίκων δεοντολογίας και αντιδιαφθοράς, 

2.4 Λειτουργικό και κανονιστικό πλαίσιο για την δυνατότητα ύπαρξης Τάσεων και Ρευμάτων 

Ενεργοποίηση της ισχύουσας καταστατικής πρόβλεψης για την δυνατότητα ύπαρξης Τάσεων και Ρευμάτων Σκέψης που παραμένει γράμμα κενό αφού απουσιάζει συγκεκριμένο ρυθμιστικό και κανονιστικό πλαίσιο σύστασης και λειτουργίας τους.

2.5 Θεσμοθέτηση Εθνικής Εκλογο – απολογιστικής Συνδιάσκεψης

Για όλα τα όργανα αλλά και τα πρόσωπα που κατέχουν θέσεις ευθύνης προβλέπονται τακτικές διαδικασίες λογοδοσίας. Εισάγεται η υποχρεωτική διενέργεια “Εκλογο – απολογιστικής Συνδιάσκεψης” σε διάστημα το πολύ ενός μήνα αμέσως μετά από κάθε εθνική ή ευρωπαϊκή εκλογική αναμέτρηση. Σε αυτό το σώμα, που μπορεί να είναι είτε το σώμα του διαρκούς συνεδρίου ή της πολιτικής – προγραμματικής συνδιάσκεψης, η ηγεσία και τα κεντρικά όργανα οφείλουν να παρουσιάζουν αναλυτικό πολιτικό και εκλογικό απολογισμό. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται το πεδίο οργανωμένου πολιτικού διαλόγου εντός των συλλογικών μας οργάνων, αντί μια άναρχης και βλαπτικής δημόσιας συζήτησης για κρίσιμα θέματα στρατηγικής και αποφάσεων που πάντα προκύπτουν μετά από ένα εκλογικό αποτέλεσμα. 

3^ος Πυλώνας / Ο Επανασχεδιασμός των Κεντρικών Οργάνων

3.1 Κεντρική Επιτροπή 

Προτείνεται να αποτελείται από τον Πρόεδρο, τον Γραμματέα και 151 μέλη με εκλογή τους απευθείας από τη βάση ανά Περιφέρεια αναλογικά των μελών, ώστε να διασφαλίζεται η ισχυρή γεωγραφική εκπροσώπηση και η άμεση σύνδεση με την περιφέρεια. Εναλλακτικά μπορεί να εκλέγεται από το Συνέδριο του Κόμματος με αναλογία μελών ανά Περιφέρεια (συμπεριλαμβάνεται και Ψηφιακή Περιφέρεια) και οι σύνεδροι ψηφίζουν υποψήφια μέλη σύμφωνα με την γεωγραφική ή ψηφιακή οργάνωση που ανήκουν.

3.2 Εθνικό Πολιτικό και Προγραμματικό Φόρουμ

Τα μέλη της ΚΠΕ και εξ οφίτσιο οι αιρετοί εκπρόσωποι που είναι μέλη του κόμματος (Βουλευτές, Ευρωβουλευτές, Περιφερειάρχες, Δήμαρχοι, Πρόεδροι τριτοβάθμιων συνδικαλιστικών, παραγωγικών και επιστημονικών φορέων, η συντονιστική γραμματεία της νεολαίας, και οι Γραμματείς των Τομέων Πολιτικής) συγκροτούν Εθνικό Πολιτικό και Προγραμματικό Φόρουμ.

Αποτελεί ένα μόνιμο πεδίο διαβούλευσης προγραμματικών επεξεργασιών και πολιτικών θέσεων. Τα μέλη του κατανέμονται σε επιμέρους θεματικά φόρουμ σε αντιστοιχία με την διάρθρωση των τομέων πολιτικής (υγεία – παιδεία- περιβάλλον κ.ο.κ.) και αποτελούν τους διαύλους αμφίδρομης διασύνδεσης του κόμματος με τους κοινωνικούς, παραγωγικούς, επιστημονικούς φορείς και την κοινωνία των πολιτών.

3.3 Ενιαίο Πολιτικό Κέντρο

Ο Πρόεδρος και ο Γραμματέας, 8 μέλη που εκλέγονται από την Κ.Ε., 3 μέλη που εκλέγονται από την Κ.Ο. και τους 14 συντονιστές των Περιφερειακών Επιτροπών (13+1 Ψηφιακή), συγκροτούν Ενιαίο Πολιτικό Κέντρο (ΕΠΚ), το οποίο αποτελεί το πολιτικό επιχειρησιακό διευθυντήριο του κινήματος και αυτό εκλέγει 7μελή Συντονιστική Εκτελεστική Γραμματεία.

3.4 Η Περιφερειακή Συγκρότηση ως Πυλώνας Αποκέντρωσης

Η αποκέντρωση δεν μπορεί να περιορίζεται στην εκλογή οργάνων, αλλά πρέπει να αφορά τη μεταφορά πραγματικών αρμοδιοτήτων και πόρων στην περιφέρεια. Τα εκλεγμένα μέλη της ΚΠΕ κάθε Περιφέρειας να συγκροτούν αντίστοιχο πολιτικό όργανο με αρμοδιότητες:

• Την εξειδίκευση και υλοποίηση του πολιτικού και οργανωτικού σχεδιασμού στην περιφέρειά τους. 
• Τη διαμόρφωση του “Περιφερειακού Προγράμματος Ανάπτυξης” του κόμματος, προσαρμοσμένου στις ανάγκες κάθε γεωγραφικής ενότητας.
• Την αξιολόγηση των υποψηφίων για την τοπική αυτοδιοίκηση και τις εθνικές εκλογές σε περιφερειακό επίπεδο.
• Τη διαχείριση ενός ποσοστού του κομματικού προϋπολογισμού για την υποστήριξη τοπικών και περιφερειακών δράσεων.

4^ος Πυλώνας / Διαδικασία Εκλογής Προέδρου: Συνδυασμός Βάσης και Θεσμικού Φίλτρου

Η εκλογή ηγεσίας από τη βάση αποτελεί μια αδιαπραγμάτευτη δημοκρατική κατάκτηση, η οποία όμως με βάση την μέχρι σήμερα εμπειρία, πρέπει να προστατευθεί και να ενισχυθεί με νέα θεσμικά φίλτρα και εγγυήσεις. 

Ποια είναι τα κυριότερα σημεία κριτικής στο μοντέλο ανοιχτής εκλογής ηγεσίας από τη βάση; Αφενός, ότι κατά την ημέρα των εκλογών μπορούν να κινητοποιηθούν ψηφοφόροι άλλων κομμάτων και να συμμετάσχουν στη διαδικασία, προσδίδοντας στο αποτέλεσμα ιδιοτέλεια των αντίπαλων κομματικών σχηματισμών. Αφετέρου, ότι όσοι ψηφίζουν για πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ εμφανίζονται μόνο κατά την ημέρα της εκλογής και στη συνέχεια εξαφανίζονται, απέχοντας από την κομματική ζωή, χωρίς να εκδηλώσουν το παραμικρό ενδιαφέρον γι αυτή, μολονότι είναι εγγεγραμμένοι στα μητρώα.

Προς αυτή την κατεύθυνση, προτείνεται ένα μοντέλο δύο σταδίων που συνδυάζει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία ενός ευρύτερου σώματος (Συνεδρίου ή Συνδιάσκεψης) με την άμεση δημοκρατία της βάσης.

Στο πρώτο στάδιο, πραγματοποιείται ένα “Πολιτικό Συνέδριο ή Συνδιάσκεψη”, όπου οι ενδιαφερόμενοι καταθέτουν τις υποψηφιότητές τους συνοδευόμενες από το πολιτικό και προγραμματικό τους πλαίσιο. Το Συνέδριο, του οποίου η σύνθεση προκύπτει από την εκλογή νέων συνέδρων, μετά από διάλογο επί των εισηγήσεων, με μυστική ψηφοφορία που λειτουργεί ως πρόκριμα, θέτει στην τελική κρίση της βάσης όσους εκ των υποψηφίων υπερβούν ένα προκαθορισμένο ποσοστό (15-20%). 

Αυτό το ενδιάμεσο στάδιο προσθέτει πολιτικό χαρακτήρα στην διαδικασία εκλογής αμβλύνοντας τους κινδύνους αναμετρήσεων με κυρίαρχα τα προσωπικά χαρακτηριστικά και διασφαλίζει ότι οι υποψήφιοι διαθέτουν την απαραίτητη εσωκομματική νομιμοποίηση αλλά και δυναμική, θωρακίζοντας την σοβαρότητά και αξιοπιστία της όλης διαδικασίας.

Στην διαδικασία βάσης που ακολουθεί η ψήφος να ανήκει στα μέλη/φίλους που έχουν εγγραφεί πριν από την ημέρα εκλογής, προκαταβάλλοντας την αντίστοιχη ετήσια συνδρομή του επομένου έτους. 

5^ος Πυλώνας / Νεολαία

Η σημερινή νεολαία είναι πολιτικοποιημένη με όρους και προτάγματα που το σύνολο του πολιτικού συστήματος αδυνατεί να κατανοήσει. Προωθεί νέα αιτήματα και κουλτούρες, αμφισβητεί τα κομματικά στεγανά και επαναπροσδιορίζει τα ιδεολογικά όρια, κρίνει αυστηρά και πολύ γρήγορα αλλά παράλληλα επικοινωνεί περισσότερο από ποτέ με τον συλλογικό εαυτό της. 

Απεχθάνεται τις σφραγίδες, τις επετηρίδες, τις βαρετές συνεδριάσεις, δημιουργεί νέους τρόπους συμμετοχής και νέους κανόνες επικοινωνίας.

Δεν θέλουμε μια νεολαία που να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως παράρτημα των κεντρικών μηχανισμών, αλλά μια νεολαία που θα μας αναγκάζει να θυμηθούμε γιατί ασχοληθήκαμε με την πολιτική.

Δεν θέλουμε μια νεολαία που να λειτουργεί ως φυτώριο παραγόντων αλλά μια νεολαία που να λειτουργεί ως ζωντανό εργαστήρι πολιτικής.

Δεν θέλουμε μια νεολαία που θα αντιμετωπίζει διεκπεραιωτικά την απαξίωση της πολιτικής συμμετοχής αλλά μια νεολαία που θα αναζωογονήσει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και στην αποτελεσματικότητα της Δημοκρατίας.

Η νεολαία δεν είναι το μέλλον του κόμματος, είναι το ενοχλητικό, ριζοσπαστικό και δημιουργικό παρόν του.

Κάθε μέλος του κόμματος στο νέο μητρώο κάτω των 30 ετών μπορεί να οργανώνεται στις οργανώσεις νεολαίας. Η νεολαία αποκτά σταθερή χρηματοδότηση από το κόμμα και αξιολογείται για τη δράση της μέσα από ειδική πλατφόρμα Διαφάνειας και Λογοδοσίας.

Οι οργανώσεις νεολαίας που εκλέγουν ολιγομελή συντονιστική γραμματεία, Γραμματέα και λειτουργούν με σύγχρονο και ευέλικτο τρόπο:

• Μοντέλο Hub and Spoke

Θεματικά Hubs (Κυψέλες): Δημιουργούνται κυψέλες δράσης, συζήτησης και παραγωγής πολιτικής: Hub για την Κλιματική Αλλαγή, Hub για τα Ψηφιακά Δικαιώματα, Hub για την Έμφυλη Ισότητα, Ηub για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση κτλ. Κάθε Ηub έχει έναν ανώτατο αριθμό μελών που εκλέγουν ολιγομελή συντονιστική γραμματεία και συντονιστή.

• Συμμετοχή “με το κλικ»: Γίνεσαι μέλος της νεολαίας ψηφιακά, χωρίς γραφειοκρατία, συμμετέχοντας απλώς σε ένα Hub.
• Το σύνολο των εκλεγμένων γραμματειών των οργανώσεων και των ψηφιακών Ηubs αποτελούν το σώμα του συνεδρίου της Νεολαίας ΠΑΣΟΚ. Εκλέγει Γραμματέα και ολιγομελή όργανα (Κεντρικό όργανο οργάνωσης και Εθνικό forum πολιτικής κατά τα πρότυπα του κόμματος.)
• Youth Veto

Η νεολαία έχει το δικαίωμα να επιβάλλει τουλάχιστο ένα (1) θέμα στην ατζέντα των κεντρικών οργάνων, το οποίο εισηγούνται εκπρόσωποι της.

Αν μετά από εσωκομματικό δημοψήφισμα και αυξημένη πλειοψηφία, διαφωνεί με μια κεντρική πολιτική επιλογή του κόμματος, μπορεί να προκαλέσει υποχρεωτικό εσωκομματικό δημοψήφισμα.

• Skill-Sharing

Η νεολαία παύει να εκπαιδεύεται αποκλειστικά στη διανομή φυλλαδίων και γίνεται ο χώρος είναι όπου οι νέοι μαθαίνουν πολιτική επικοινωνία, data analysis, οργάνωση κινημάτων, καλλιέργεια δημόσιου λόγου μέσω της Ακαδημίας Επιμόρφωσης. Το μέλλον του κόμματος προετοιμάζεται, εκπαιδεύεται και διαμορφώνεται εντός του, συντονίζοντας δυνατότητες και δημιουργώντας νέες ευκαιρίες. Η νεολαία συμμετέχει στα εθνικά και ευρωπαϊκά ψηφοδέλτια του κόμματος σε ποσοστό 10%.

---