Το αεροπλάνο αρχίζει να παίρνει ύψος από την αττική γη και εγώ ξεκινώ να σκρολάρω με τον αριστερό μου δείκτη στο iPad διαβάζοντας μία μελέτη του ιδρύματος Friedrich-Ebert-Stiftung.Το διάβασμα της πτήσης είναι ίσως το πιο αποτελεσματικό μετά το πρωινό #αχαραγα – στο πρώτο το κινητό μπαίνει σε πτήση ενώ στο δεύτερο κοιμούνται τα κινητά των υπολοίπων. Έτσι, η ΔΕΠΥ μου μπαίνει σε καταστολή, ως ένα διάλειμμα του μικρού τυμπανιστή που μου διασπά την προσοχή.
Η μελέτη αφορά τους νέους, νοτιοανατολικά της Ευρώπης. 9.000 οι ερωτηθέντες, νέοι από 14-29 ετών, από 12 χώρες.
- Ενδιαφέρονται οι νέοι για την πολιτική; Εμφατικά ναι, σύμφωνα με την αντίστοιχη συγκριτική μελέτη του 2018:
Τι τους προβληματίζει περισσότερο; Η διαφθορά και η ανεργία είναι στην πρώτη γραμμή. Επίσης, το brain drain δεν είναι ελληνικό φαινόμενο αλλά αφορά όλες της χώρες της ΝΑ Ευρώπης -στην Ελλάδα έγινε με σχεδόν βίαιο τρόπο στα χρόνια της κρίσης, στα υπόλοιπα Βαλκάνια είναι η καθημερινότητά τους.
Παρατηρούμε επίσης θέματα με ιδεολογικό πρόσημο να είναι στις άμεσες προτεραιότητες των νέων, όπως τα δημόσια αγαθά της υγείας και της παιδείας, η μετανάστευση, οι ανισότητες και η κλιματική αλλαγή:
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση των νέων με τη Δημοκρατία έναντι μίας πιο αυταρχικής διακυβέρνησης και η διάθεση να θυσιάσουν ελευθερίες για ένα καλύτερο επίπεδο ζωής (34,7%) και δικαιώματα για περισσότερη ασφάλεια (39,3%):
Η επιθυμία των νέων να φύγουν από τη χώρα τους για περισσότερους από 6 μήνες αντικατοπτρίζει και την πραγματική κατάσταση στην ίδια τους τη χώρα:
Το διάβασμα μπαίνει στο pause. Προσγείωση και ενδιάμεση στάση στο αεροδρόμιο του Μονάχου, συζήτηση με τον Γιώργο και τη Μόνικα για την ακροδεξιά και τους κινδύνους που θα συναντήσουμε στο εγγύς μέλλον. Η πολιτική ήπιας προσαρμογής στις ακραίες ιδέες ανοίγει νέους δρόμους που στενεύουν τις δημοκρατίες και αναζητεί ταλαντούχες αυταρχικές ηγεσίες που θα τις εκφράσουν. Όπως σωστά επισημαίνουν οι οι καθηγητές του Harvard Daniel Ziblatt και Steven Levitsky στο εξαιρετικό βιβλίο τους «Πώς πεθαίνουν οι δημοκρατίες», σήμερα οι δημοκρατίες μας κινδυνεύουν να πεθάνουν «λιγότερο στα χέρια ανθρώπων με όπλα και περισσότερο στα χέρια εκλεγμένων ηγετών».
Μπαίνουμε στο δεύτερο αεροπλάνο και οι σκέψεις για τους κινδύνους που ήδη αντιμετωπίζει η Δημοκρατία μού στροβιλίζουν το μυαλό. Χαμηλά πια, πετάμε πάνω από την καστροπολιτεία του Ντουμπρόβνικ, σε μέρη όπου γυρίστηκαν σκηνές από το Game of Thrones, και μού είναι πια φανερό πως «the winter is coming» [ https://www.youtube.com/watch?v=QI30s68J8u0&t=21s ].
Ο Κροάτης οδηγός του ταξί είναι αρκετά σιωπηλός κατά τη μισάωρη διαδρομή μέχρι τον τελικό μας προορισμό. Όμως η μικρή παλιά πόλη Τσαβτάτ (Cavtat) μιλάει από μόνη της. Το μικροκαμωμένο λιμάνι, η θέα, τα πολλά δέντρα, τα περιποιημένα μαγαζιά, η αμφιθεατρική αρχιτεκτονική, τα καραβάκια, συνθέτουν ένα τοπίο που δύσκολα θα ξεχάσει ακόμη και ο πιο αφηρημένος επισκέπτης.
Στο ξενοδοχείο όλα είναι καλώς διαμορφωμένα. Το Φρίντριχ Έμπερτ αξίζει τα εύσημα για τη διοργάνωση και το περιεχόμενο της συζήτησης. 70 συμμετέχοντες, βουλευτές από 12 χώρες, νέες και νέοι, μέλη του ιδρύματος, πολλά τραπέζια διαλόγου, παρουσίαση της μελέτης, 6 θεματικές, μία πολύ σοβαρή προσπάθεια για την επιστροφή των νέων στην πολιτική σε δημοκρατικό & προοδευτικό πλαίσιο.
Η δική μου εισήγηση αφορά στους θεσμούς, εθνικούς και ευρωπαϊκούς, την εμπιστοσύνη των νέων σε αυτούς και μία τάση μείωσης του κενού μεταξύ τους. Η εμπιστοσύνη στην Ε.Ε. μειώνεται ενώ υπάρχει μία αυξητική τάση εμπιστοσύνης στους εθνικούς θεσμούς. Σε απορίες των συμμετεχόντων ως προς την Ελλάδα, εξηγώ ότι θα έπρεπε να είμαστε σε καλύτερη θέση ως προς την εμπιστοσύνη μας στους θεσμούς διότι είμαστε πολλές πλέον δεκαετίες στην Ε.Ε., όμως η πολυετής οικονομική και κατά προέκταση πολιτική κρίση μάς έχει οδηγήσει σε μία αντίστροφη πορεία.
Στα διαλείμματα, μεταξύ των γνωριμιών και του ευχάριστου κλίματος, ακούω ψιθυριστά τις ιστορίες του πολέμου. Νέα παιδιά από τη Σερβία, τη Σλοβενία, την Κροατία, τη Βοσνία, τη Βόρεια Μακεδονία, το Κόσοβο, Το Μαυροβούνιο, τσουγκρίζουν τα ποτήρια και προσπαθούν να τα αφήσουν όλα πίσω τους. Γνωρίζουν όμως πως ο εθνικισμός που έχουν να αντιμετωπίσουν γυρίζοντας στις χώρες τους είναι δύσκολα αντιμετωπίσιμος. Παρ΄όλα αυτά δεν δείχνουν διατεθειμένοι να εγκαταλείψουν. Θέλουν να δημιουργήσουν μια ειρηνική γειτονιά, με σύνορα που θα χωρίζουν τη γη αλλά όχι τους ανθρώπους, μία κοινωνία χωρίς διακρίσεις, έναν κόσμο πιο δίκαιο και αλληλέγγυο.
