Ας υποθέσουμε ότι περιμένετε στην ουρά ενός ζαχαροπλαστείου για να πάρετε το αγαπημένο σας προφιτερόλ. Ξάφνου, κάποιος μπαίνει μπροστά από εσάς, κουνάει ένα χαρτονόμισμα αξίας προς τον ιδιοκτήτη και διεκδικεί τη σειρά σας. Η προφανής αντίδραση διαμαρτυρίας από εσάς αλλά και τους υπολοίπους της ουράς προς τον «παραβάτη της σειράς» αλλά και η εκλογικευμένη αντίδραση του ιδιοκτήτη θα τον επαναφέρουν στην τάξη -ή ακριβέστερα; στη σειρά του. Η σειρά (είναι ο χρόνος που ιεραρχεί, άνθρωπε) είναι απαραίτητη για την αρμονική συνύπαρξη των ανθρώπων, εντάσσεται στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην ευρύτερη παιδεία μας, υπηρετεί τις αξίες της ισότητας και της δικαιοσύνης.
Ας συνεχίσουμε το φανταστικό αυτό σενάριο με τον «παραβάτη της σειράς» να ανοίγει μία βαλίτσα γεμάτη χαρτονομίσματα αξίας και να ζητάει από τον ιδιοκτήτη να αγοράσει ολόκληρη τη σειρά που περιμένει. Ο ιδιοκτήτης αντιλαμβάνεται ότι το ποσό αυτό του αλλάζει τη ζωή και το κόστος της κακής φήμης για το μαγαζί του από τη μη τήρηση της σειράς συνδυαστικά και με το ηθικό κόστος παραμένει πολύ μικρότερο από το περιεχόμενο της βαλίτσας. Έτσι, αποφασίζει να μας βγάλει έξω από το μαγαζί, είτε με φωνές είτε με συγγνώμες, και να νομιμοποιήσει την παράβαση της σειράς με το αντίστοιχο αντάλλαγμα.
Ας υποθέσουμε ότι στη θέση του ζαχαροπλαστείου βρίσκεται ένα νοσοκομείο, ένα σχολείο, ένας αυτοκινητόδρομος στον οποίο κινείστε. Ο δημόσιος χαρακτήρας των υπηρεσιών/υποδομών σάς καθιστά και ιδιοκτήτες με την ιδιότητα του φορολογούμενου πολίτη. Έτσι, πέραν της ευθύνης του κράτους να λειτουργεί με όρους δικαίου, μπορείτε και εσείς να διεκδικήσετε το δίκαιο της σειράς ανεξαρτήτως ανταλλάγματος του όποιου παραβάτη. Όμως, το ισχυρό κίνητρο της κάθε «βαλίτσας» (πλέον χωράνε και σε φακελάκι) πάντα θα βρίσκει κενά διαφθοράς αντιστρόφως ανάλογα με την ποιότητα και την ισχύ του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Ο «παραβάτης της σειράς» σίγουρα θα είναι πιο αποδοτικός σε αυταρχικά περιβάλλοντα, σαφώς περιορισμένος σε μια ισχυρή δημοκρατία με συμπεριληπτικούς θεσμούς και ισχυρή κοινωνία, σίγουρα ευνοημένος σε μία ευρωπαϊκή Δημοκρατία μειωμένης εμπιστοσύνης και αδύναμων θεσμών ή σε μία έντονα καπιταλιστική Δημοκρατία, όπου οι θεσμοί, στη βάση του κέρδους, συχνά μπορεί να υπηρετούν την παράκαμψη της σειράς.
Στο βιβλίο του «τι δεν μπορεί να αγοράσει το χρήμα» ο Μάικλ Σαντέλ θέτει το ερώτημα αν υπάρχουν ηθικά όρια στην αγορά και παραθέτει κάποια παραδείγματα μιας έντονα καπιταλιστικής δημοκρατίας όπως οι ΗΠΑ, όπου ο φυλακισμένος δύναται να αγοράζει την αναβάθμιση του κελιού του, ο γιατρός να πουλάει έναντι μιας ετήσιας αμοιβής την διαθεσιμότητα του τηλεφώνου του (δηλαδή να αγοράζουμε, χωρίς να περιμένουμε στην ουρά, την προνομιακή μας πρόσβαση στο αγαθό της υγείας), το κράτος να πουλάει την υπηκοότητα σε εύπορους μετανάστες, κ.ά.
Ακόμη όμως και έτσι, είναι διαφορετικό να παρακάμπτεις τη σειρά πηγαίνοντας στο γήπεδο να δεις έναν αγώνα και διαφορετικό να χρησιμοποιείς την βοηθητική λωρίδα ενός δημόσιου αυτοκινητόδρομου έναντι μηνιαίας αμοιβής.
Είναι, επίσης, διαφορετικό να αγοράζεις τη δυνατότητα να καθυστερείς να πάρεις τα παιδιά σου από τον παιδικό σταθμό έναντι ενός προστίμου που θα επιβάλλεται από τη διεύθυνσή του και διαφορετικό να μην έχεις πρόσβαση σε δημόσιο νοσοκομείο επειδή δεν έχεις τη δυνατότητα της ασφάλειας.
Μία από τις μεγάλες ιδεολογικοπολιτικές μάχες του 21ου αιώνα που καλούνται να δώσουν οι σόσιαλ οι Ντέμοκρατ οι σωστοί όλου του κόσμου είναι να ορίσουν ξανά τα σύγχρονα δημόσια αγαθά και να διασφαλίσουν την προσβασιμότητα σε αυτά, διασφαλίζοντας παράλληλα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Ας έρθουμε στα του οίκου μας και ας πάρουμε για παράδειγμα την υγεία και ειδικότερα τον τελευταίο νόμο που ψήφισε η κυβέρνηση της ΝΔ για τα υποτιθέμενα απογευματινά χειρουργεία. Στην πράξη, η ΝΔ θεσμοθετεί την παράκαμψη της σειράς στη βάση του κέρδους· πρόκειται, δηλαδή, για μία θεσμική παρέμβαση η οποία ανατρέπει ολόκληρη η φιλοσοφία του ΕΣΥ που βασίζεται στην ισότιμη δωρεάν ποιοτική παροχή υπηρεσιών υγείας στον πολίτη.
Εξηγώ:
– Για να υπηρετηθεί η ισότητα στο θεσμό των απογευματινών χειρουργείων απαιτείται ενιαία λίστα ασθενών. Η προέκταση του ωραρίου, η οποία συνεπάγεται αποσυμφόρηση της λίστας και εξυπηρέτηση περισσοτέρων ασθενών, θα πρέπει να γίνεται με όρους ισότιμης πρόσβασης. Η ΝΔ νομοθέτησε ξεχωριστή απογευματινή λίστα για όσους έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν. Έτσι, η ισότητα αναιρείται στην πράξη καθώς ο ίδιος πάροχος προτεραιοποιεί (και) στη βάση του κέρδους.
Η θεσμική παρέμβαση της ΝΔ συνιστά μία βαθιά ιδεολογική μεταβολή, η οποία παράγει σημαντικές ανισότητες/αδικίες μεταξύ των Ελλήνων πολιτών· όμως για να προχωρήσει σε μία πιο ομαλή μετάβαση, η κυβέρνηση δημιουργεί ένα προσωρινό χρονικό πλαίσιο στο οποίο τα 37.000 πρώτα χειρουργεία θα πληρώνονται με χρήματα της Ε.Ε. και όχι από την τσέπη του Έλληνα πολίτη. Προσέξτε, η ΝΔ δοκιμάζει και την πολιτική εξαγορά με αυτή την τροπολογία, καθώς το πολιτικό σύστημα οφείλει να απαντήσει στο υπεραπλουστευμένο ερώτημα που αναπαράγεται ως κακόηχος αντίλαλος ενός πλανόδιου ντελάλη εμποράκου «έλα, πάρε-πάρε, τα πρώτα 37.000 χειρουργεία είναι τζάμπα. Μα αρνείσαι τα δωρεάν χειρουργεία για τους Έλληνες ασθενείς;».
Ίσως θα μπορούσαμε να το συζητήσουμε αν το δωρεάν προϊόν ήταν το προφιτερόλ. Σε κάθε άλλη περίπτωση, η πολιτική απάντηση θα πρέπει να είναι καθαρή: Όχι. Διότι ούτε η ιστορία ούτε οι προοδευτικοί πολίτες θα μας συγχωρήσουν μικροπρεπείς κομματικούς σχεδιασμούς.
ΥΓ: Η φιλοσοφία του ΕΣΥ βασίζεται στην ισότιμη (1), δωρεάν (2) και ποιοτική (3) δωρεάν παροχή υπηρεσιών υγείας. Το 1 το αναλύσαμε. Ας δούμε και τα υπόλοιπα:
(2) Για να διατηρηθεί ο δωρεάν χαρακτήρας του δημόσιου αγαθού της υγείας θα πρέπει να ισχύει το προφανές, να μη πληρώνει ο ασθενής. Η κυβέρνηση νομοθέτησε τη μετακύλιση του κόστους των χειρουργείων στον πολίτη, λειτουργώντας ως μεσάζοντας κάλυψης αναγκών μεταξύ κακοπληρωμένου ιατρικού προσωπικού και ασθενών σε μεγάλες λίστες αναμονής. Στην περίπτωση των αδύναμων οικονομιών ή των χωρών που προτεραιοποιούν επενδύοντας λιγότερα ενδεικτικά στην υγεία και περισσότερα στην άμυνα, είναι επίσης διαφορετικό να συμπληρώνεις έσοδα χαμηλόποσα και με οριζόντιο τρόπο στο σύστημα υγείας και διαφορετικό να έχεις τιμοκατάλογο.
(3) Για να υπάρξουν ποιοτικές παροχές υπηρεσιών υγείας απαιτείται χρόνος εργασίας για το προσωπικό που δεν θα υπερβαίνει το 48ωρο την εβδομάδα· άρα, επιπλέον χειρουργεία συνεπάγεται αυτόματα προσλήψεις προσωπικού. Η ΝΔ νομοθέτησε μία επιπλέον βάρδια, μη διασφαλίζοντας την αύξηση προσωπικού για την κάλυψη των νέων αναγκών που δημιουργήθηκαν. Είναι προφανές στους καλά γνωρίζοντες ότι δημιουργούνται συνθήκες εργασίας για τους γιατρούς που θα ξεπερνούν τις 80 ώρες την εβδομάδα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τους ίδιους ως εργαζόμενους αλλά και για την ποιότητα των παροχών υπηρεσιών υγείας.
Η προοδευτική εναλλακτική πρόταση δεν μπορεί να είναι «όχι στα απογευματινά χειρουργεία» αλλά να προτείνει τη λειτουργία απογευματινών χειρουργείων, διατηρώντας τα βασικά συστατικά της φιλοσοφίας στην οποία χτίστηκε το ΕΣΥ, δηλαδή την ισότητα στην πρόσβαση των υπηρεσιών, τον δωρεάν χαρακτήρα της υγείας και την ποιότητα υπηρεσιών.
