Στη συγχαρητήρια ανακοίνωσή του προς τον πρόεδρο Τραμπ ο Μπαράκ Ομπάμα τονίζει ότι «προφανώς δεν είναι το αποτέλεσμα που ελπίζαμε. Όμως το να ζούμε σε μια δημοκρατία σημαίνει να αναγνωρίζουμε ότι η άποψή μας δεν θα υπερισχύει πάντα, και να είμαστε πρόθυμοι να αποδεχτούμε την ειρηνική μεταβίβαση της εξουσίας».
Σε αυτή τη μία φράση συμπυκνώνεται το διακύβευμα των τελευταίων αμερικανικών εκλογών, καθώς αντιστοίχως ο κ. Τραμπ είχε καταστήσει σαφές πως ή θα κερδίσει ή δεν θα αναγνωρίσει την ήττα του:
‘’ Ή εμείς ή εμείς, δηλαδή. Δημοκρατία Vs αυταρχισμός it is.’’
Σε αυτή επίσης τη φράση του Ομπάμα, πέρα από την υπεράσπιση της Δημοκρατίας από θέση αρχής, φωλιάζει και ένα αισιόδοξο μήνυμα· σήμερα είναι η σειρά των Republicans -αύριο θα έρθει ξανά η σειρά των Democrats.
Oι συντηρητικοί θα μετρηθούν με την πραγματικότητα, τα προβλήματα της καθημερινότητας των Αμερικανών αλλά και τις ανάγκες τις ανθρωπότητας. Οι προοδευτικοί οφείλουν να αναλύσουν σωστά το αποτέλεσμα, να διορθώσουν τα λάθη τους, να ελέγξουν την εξουσία και, την επόμενη φορά, να επανέλθουν ξανά ισχυροί. Διότι πάντα θα υπάρχει η επόμενη φορά.
Διαβάζω από χθες-όπως και εσείς, φαντάζομαι- ποικίλες αναλύσεις του εκλογικού αποτελέσματος. Θέλω σε αυτές να προσθέσω κάποιες δικές μου σκέψεις, υποψιαζόμενος ότι υπάρχει κάτι πιο οριζόντιο από τις επιμέρους αναλύσεις που αφορούν τις επιμέρους πολιτικές και τα ειδικά κοινά. Κάτι που επέδρασε καταλυτικά και υπερέβη τις θεωρήσεις περί μεταναστευτικού, ψήφου των γυναικών, woke κουλτούρας, πληθωρισμού, εγκληματικότητας και ούτω καθεξής.
- Η Δημοκρατία εξασθενεί.
Η υποχώρηση της Δημοκρατίας σε παγκόσμιο επίπεδο δείχνει ότι το δημοκρατικό πολίτευμα μειονεκτεί συγκριτικά με το χθες σε επάρκεια και καθιστά δελεαστικές τις πλέον συγκεντρωτικές/αυταρχικές επιλογές οι οποίες φέρουν μεγαλύτερη ταχύτητα & αποτελεσματικότητα.
Και η Δημοκρατία εξασθενεί διότι αποδυναμώνονται ή/και αντικαθίστανται τα πολιτικά/κοινωνικά •συλλογικά σημεία αναφοράς• που αποτελούν δομικά συστατικά των δημοκρατικών θεσμών. Εξηγώ με παράδειγμα:
– Γυρίστε ελάχιστες δεκαετίες πριν και σκεφτείτε μία ελληνική οικογένεια στο σαλόνι του σπιτιού της ένα καθημερινό βράδυ. Η τηλεόραση παίζει μία πολιτική εκπομπή (θα μπορούσε να είναι ένα ντοκυμαντέρ ή μία ταινία) και αυτήν παρακολουθούν οι γονείς και τα δύο παιδιά. Το περιεχόμενο είναι το συλλογικό σημείο αναφοράς και γύρω από αυτό περιστρέφεται η οικογενειακή συζήτηση. Αντίστοιχα, στο μεσημεριανό τραπέζι η οικογένεια μοιράζεται περισσότερα από τις ατομικές εμπειρίες της ημέρας, όπως για παράδειγμα την άποψή της για το φαγητό.
Σήμερα, η ίδια ελληνική οικογένεια βρίσκεται στο σαλόνι με τέσσερις διαφορετικές οθόνες κινητού, παρακολουθεί τέσσερα διαφορετικά θέματα και η αντίστοιχη ‘’οικογενειακή συζήτηση’’ μεταφέρεται σε κάποιο τσατ, ακόμη και με αγνώστους αλλά στη βάση ενός κοινού ενδιαφέροντος. Η επικοινωνία εντός της οικογένειας καθίσταται στοιχειώδης καθώς τα σώματα βρίσκονται στο σαλόνι αλλά τα πνεύματα ταξιδεύουν σε 5G. Το κέντρο του συλλογικού σημείου αναφοράς μεταφέρεται εκτός. Ακόμη και στο οικογενειακό τραπέζι, τα παιδιά τρώνε παρέα με κάποιο παιχνίδι στο κινητό, ανταλάσσοντας έτσι μία πολύτιμη σιωπή.
– Προσθέτω νέο παράδειγμα ως προς την πολιτική λειτουργία: τα όργανα ενός κόμματος είναι τα αντίστοιχα συλλογικά σημεία αναφοράς. Εκεί συζητείται μία πολιτική θέση και στη βάση της αρχής της πλειοψηφίας παίρνεται μία απόφαση η οποία υπηρετείται ως σεβαστή από το σύνολο των συμμετεχόντων στο αντίστοιχο όργανο. Σήμερα, τα κόμματα ως δημοκρατικοί θεσμοί αποδυναμώνονται, καθώς ταυτόχρονα αποδυναμώνεται και η συλλογική τους λειτουργία. Μία γρήγορη ματιά στα ελληνικά κόμματα και τη λειτουργία τους θα σας πείσει γι’ αυτό. Το συλλογικό σημείο αναφοράς ενός πολιτικού μεταφέρεται στο αντίστοιχο προσωπικό του δίκτυο στα κοινωνικά δίκτυα και αυτό δημιουργεί μία βαβέλ θέσεων, λαμβάνοντας υπόψη την αργοπορία σύγκλησης του οργάνου και το ασυντόνιστο αποτέλεσμα που προκύπτει καθώς καθείς έχει ήδη τοποθετηθεί/δεσμευτεί στο νέο συλλογικό σημείο αναφοράς. Κρατήστε, λοιπόν, τις λέξεις *ταχύτητα & αποτελεσματικότητα*.
– Παραθέτω τρίτο παράδειγμα στην ενδεχόμενη αντιμετώπιση μίας κρίσης: στην περίπτωση της πανδημίας, θα είχαμε εξαιρετικά αποτελέσματα αν λειτουργούσε ενιαία και υπό ένα κέντρο που θα όριζε και θα επικαιροποιούσε πρωτόκολλα και οδηγίες προς το εθνικό δίκτυο των οικογενειακών γιατρών. Έτσι, για παράδειγμα, ο Χ οικογενειακός γιατρός που θα σύστηνε την αζιθρομυκίνη ως ενδεδειγμένο αντιβιοτικό για την αντιμετώπιση της COVID-19 δεν θα ερχόταν σε αντίθεση με τον Ψ που θα απέκλειε τη χορήγηση αντιβιωτικού σε πρώτο χρόνο και έτσι δεν θα έσπειρε αμφιβολία και εν τελεί αμφισβήτηση από την πλευρά του ασθενή.
Σκεφτείτε το εντυπωσιακό επίτευγμα περιορισμού της μετάδοσης του ιού από την πολυπληθή και πυκνοκατοικημένη Κίνα, κάτι που θα ήταν σχεδόν ακατόρθωτο υπό το πρίσμα της αποτελεσματικότητας σε ένα δημοκρατικό καθεστώς. Εν προκειμένω, το αυταρχικό συγκεντρωτικό καθεστώς λειτούργησε με αυξημένη ταχύτητα και αποτελεσματικότητα και πήρε σε αυτό το πεδίο το πρωτείο έναντι της Δημοκρατίας. Όμως, για την ιστορία, η Δημοκρατία είναι αυτή που δημιούργησε όλες εκείνες τις προϋποθέσεις για τη δημιουργία εμβολίου και την σωτηρία εκατομμυρίων ζωών, καθώς αποκέντρωσε και όρισε πεδία συνεργασίας ρίχνοντας τα εθνικά τείχη στο χώρο της επιστήμης.
Aυτή ίσως είναι η μεγάλη συζήτηση που πρέπει να γίνει στον προοδευτικό χώρο, να επανεφεύρουμε τη Δημοκρατία ώστε να γίνει ανταγωνιστική και να παραμείνει η καλύτερη δυνατή επιλογή για την αρμονική συνύπαρξη και ευημερία των οργανωμένων ανθρώπινων κοινωνιών.
2. Το κόστος της υπέρμετρης πόλωσης
Η ακραία προεκλογική πόλωση λειτούργησε ως ένα δίπολο χωρίς κοινές τομές, ως 2 επάλληλες σφαίρες, όπου η μία δεν επικοινωνεί με την άλλη, ότι η μία προσπαθεί να κατισχύσει της άλλης, στρατολογώντας πολίτες, κόμματα και ΜΜΕ σε έναν ανηλεή αγώνα επικράτησης μέσω ενός δημοκρατικού στοιχείου, των εκλογών. Το αποτέλεσμα μίας ακραίας πόλωσης είναι η μειωμένη ισχύς της αλήθειας, της αξιοπιστίας, της επιρροής μίας δίκαιης δημόσιας παρέμβασης. Άλλωστε ποιον να επηρεάσει η αλήθεια όταν έχει στρατοπεδεύσει απροϋπόθετα και αμετάκλητα σε ένα κομματικό στρατόπεδο; Συνέπεια τούτου είναι να αποκτούνν προβάδισμα οι ψευδείς ειδήσεις, οι υπερβολές, ανεδαφικές δεσμεύσεις.
Δείτε ενδεικτικά τον παρακάτω πίνακα:
3. Εργαλειοποίηση του φόβου
Η στρατηγική του κ. Τραμπ ήταν να δημιουργήσει έναν πλατύ φόβο και μία πρόσθετη ανασφάλεια ιδίως στους πολίτες που ήταν ευάλωτοι λόγω κυρίως των δύσκολων οικονομικών συνθηκών. Οι εξωτερικοί εχθροί όπως η Κίνα οδηγούν στον απομονωτισμό, οι στοχοποιημένοι μετανάστες που τρώνε τα κατοικίδια δημιουργούν φόβο ακόμη και στους μετανάστες προηγούμενης γενιάς για απώλεια των δικών τους κεκτημένων, η απαγόρευση των αμβλώσεων στρέφει τους πολίτες σε θρησκόληπτες θεωρίες έναντι της κοσμικής θεώρησης της Δημοκρατίας που έχει ως επίκεντρο τον άνθρωπο και την πίστη στις δυνατότητές του. Ο στόχος μίας τέτοιας ατζέντας είναι να οδηγήσει τους αδύναμους κυρίως πολίτες στον προστατευτισμό των συνόρων, των τειχών, των δασμών, των κλειστών κοινωνιών με τα συνοδά δόγματα και κάθε λογής στερεότυπα -ένας παράδοξος κόντρα ρόλος για την φιλελεύθερη Αμερική.
Σε συνδυασμό με το φετινό εκλογικό κόστος εξαιτίας του πληθωρισμού σε κάθε εθνική κυβέρνηση [εδώ], το παραπάνω τρίπτυχο βοήθησε να εκτυλιχθεί η πολιτική ατζέντα του Τραμπ απροκάλυπτα και αυτή συμπυκνώνεται στα εξής σημεία:
α) υπονόμευση του κράτους δικαίου
β) ευτελισμός και απαξίωση των δημοκρατικών θεσμών
γ) αδιαφορία για τα ανθρώπινα δικαιώματα
δ) καμία πίστη στον ρόλο των ΜΜΕ ως έκφραση ελεύθερης γνώμης και πυλώνα της δημοκρατίας
ε) καλλιέργεια ενός πρωτόγονου εθνικισμού, διαβρωτικού για την κοινωνική συνοχή με έντονα τα συνωμοσιολογικά χαρακτηριστικά
στ) διαρκής διχασμός και πόλωση για την κατάληψη και εδραίωση της εξουσίας.
Αυτό το “manual” του Τραμπ θα γίνεται όλο και πιο ελκυστικό σε ασταθείς περιόδους πολλαπλών κρίσεων όπως αυτή που βιώνουμε σήμερα. Πολλοί θα θελήσουν να γίνουν “πρέσβεις” του Τραμπ στην Ευρώπη, αλλά και τον υπόλοιπο κόσμο, προσπαθώντας να εκμεταλλευτούν το αίσθημα αδικίας που αναπόφευκτα θα καλλιεργηθεί, πολλοί θα σπεύσουν να καρπωθούν τις οδύνες της κοινωνικής σύγκρουσης που οι ίδιοι θα προκαλέσουν, επιστρατεύοντας ακατέργαστη συνωμοσιολογία και ψευδο-επιστημονισμό.
Όπως εύστοχα γράφει μία καλή μου φίλη «το Κόμμα των Δημοκρατικών αλλά και όσες πολιτικές δυνάμεις δεν είναι με τον Τραμπ και τον Βανς θα χρειαστούν χρόνο, αυτοσυγκέντρωση και δύναμη για να ερμηνεύσουν τις ροπές της λαικής ψήφου αλλά και τις δυνατότητες της ανασυγκρότησής τους. Το πιο μεγάλο πρόβλημα, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι αυτή τη στιγμή, ένας δισεκατομμυριούχος που στηρίζεται από δισεκατομμυριούχους έχει πείσει τους ψηφοφόρους του ότι ‘για όλα φταίει το σύστημα , οι πολιτισμικές και πολιτικές ελίτ και οι μετανάστες’. Και δεν έχει πείσει μόνον τους ψηφοφόρους του αλλά μάλλον έχει πείσει και πολλούς αντιπάλους του που ερμηνεύουν την νίκη του με βάση το δικό του αφήγημα . Ίσως τελικά ο Τραμπ κερδίζει γιατί έχει μεγαλύτερη πίστη και πεποίθηση στις ιδέες του από ό,τι εμείς στις δικές μας . Ίσως πάλι, όταν περάσει αυτή η παραζάλη και ο κλονισμός που προκαλεί η νέα νίκη του, καθαρίσει το μυαλό μας και σταθούμε στα πόδια μας. Και αν όχι εμείς, θα έλθουν άλλοι-ες κάποια στιγμή, ίσως πιο νέοι-ες και πιο αισιόδοξοι-ες, που δεν θα επιθυμούν να ζουν στον κόσμο του Ντόναλντ Τραμπ» -ο Ντέμοκρατ είναι σίγουρα ένας εξ αυτών.
