Δελτίο σκέψης #4 [ #MeToo]

Η ελευθερία υπήρξε σπάνια στην ανθρώπινη ιστορία. Η ασυμμετρία ισχύος που προκύπτει από τις άνισες σχέσεις εξουσίας δίνει το προβάδισμα στους ‘’δυνατούς’’, αυτούς που κυριαρχούν με όρους απειλής ή εξαναγκασμού και εν τελεί υποταγής έναντι των υπολοίπων. Η πραγματική ελευθερία πρέπει να συνοδεύεται από την απουσία κυριαρχίας, επειδή αυτός που κυριαρχείται δεν κάνει ελεύθερες επιλογές.

Βασική προϋπόθεση για την πραγματική ελευθερία του ατόμου είναι η ύπαρξη δημοκρατικού πολιτεύματος. Και οι δύο σημαντικές παράμετροι για την επίτευξή της είναι οι ανοιχτοί δημοκρατικοί θεσμοί που εμποδίζουν τη μονοπώληση της εξουσίας από ένα μικρό κομμάτι της κοινωνίας και η ισχυρή κοινωνία που προστατεύει, διεκδικεί και συγκρούεται όποτε αισθάνεται ότι αδικείται.

Η δημιουργία του κινήματος #MeToo προκύπτει ακριβώς από την αδυναμία της δημοκρατίας και των θεσμών να υπηρετήσουν το κράτος δικαίου και να κατοχυρώσουν την ελευθερία και την ισότητα μεταξύ των πολιτών. Ο πολίτης σιωπά διότι όχι μόνο δεν θα βρει το δίκιο του αν το αναζητήσει αλλά θα βρει και τον μπελά του. Η μαρτυρία του ενός μετά τον άλλο ως αλυσίδα ‘’και εγώ’’ είναι μία κοινωνική αντίδραση στην οποία καθένας που συμμετέχει αντλεί δύναμη από τον προηγούμενο που μίλησε. Η κοινωνία συγκρούεται με το κράτος και τους πολιτειακούς θεσμούς, διεκδικώντας ελευθερία με όρους μη κυριαρχίας έναντι του δικαίου του ισχυρού. 

Η δημοκρατία χρειάζεται θεσμική θωράκιση και ποιοτικό δημόσιο διάλογο βασισμένο σε αρχές και αξίες:
Πρώτη αρχή Διαφάνεια. Για να γνωρίζουν οι πολίτες πώς, από ποιους και με τι δεδομένα λαμβάνονται οι αποφάσεις που αφορούν τις ζωές τους. 
Δεύτερη αρχή Λογοδοσία. Για να γνωρίζουν οι πολίτες με ποιο τρόπο αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεων και παραλήψεων τους εκείνοι στους οποίους ανέθεσαν το καθήκον να ασκούν δημόσια εξουσία.
Τρίτη αρχή Διαβούλευση. Για να έχουν λόγο οι πολίτες, οι φορείς και οργανώσεις στη διαμόρφωση των αποφάσεων που τους αφορούν.

Η δικαίωση του κινήματος #MeToo θα έρθει όταν θέσουμε σε ισχύ κανόνες και διαδικασίες που θα προστατεύουν από τα αντίποινα εκείνες και εκείνους που σπάνε τη σιωπή τους και καταγγέλουν εσωτερικά, στις αρμόδιες αρχές ή και δημόσια κάθε είδους παράνομη και κακοποιητική συμπεριφορά.

Τον Δεκέμβριο του 2019 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε την Οδηγία 1937/2019 για την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του Δικαίου της Ένωσης. Η ενσωμάτωση αυτής της Οδηγίας στο ελληνικό δίκαιο είναι μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία για να αποκτήσει η χώρα μας ένα αποτελεσματικό θεσμικό πλαίσιο πρόληψης και καταστολής κάθε καταχρηστικής συμπεριφοράς στους χώρους εργασίας στον δημόσιο αλλά και στον ιδιωτικό τομέα.

Στις 11 Νοεμβρίου 2020 η Διεθνής Διαφάνεια Ελλάδος, το Vouliwatch και οι Reporters United, μαζί με αρκετές ακόμα οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών ζήτησαν με επιστολή τους στην κυβέρνηση να συνδιαμορφώσουν ένα ισχυρό, συμπεριληπτικό, προοδευτικό και σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο προστασίας των καταγγελόντων (εδώ).

Η κυβέρνηση δεν ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα της κοινωνίας για διαβούλευση. Αν το είχε πράξει με ειλικρίνεια ίσως σήμερα να είχαμε ένα άλλο επίπεδο στο δημόσιο διάλογο για τις καταγγελίες. Η χθεσινή συζήτηση στη βουλή ήταν μία κατ΄ επίφαση επίκληση στη δημοκρατία.

*Οι ανοιχτοί δημοκρατικοί θεσμοί και η ισχυρή κοινωνία είναι 2 λέξεις-κλειδιά για τη σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία και θα επανέλθουμε με κείμενα επί αυτών.

Διαβάστε ακόμη σχετικά:
– Οι 7 θετικές αλλαγές που έγιναν εξαιτίας του Κινήματος #MeToo
– 2 χρόνια μετά το ξέσπασμα του κινήματος #MeToo προκαλεί αλλαγές στους χώρους εργασίας

«Έχει αλλάξει ο Covid την τιμή μιας ζωής;» #Laura_Spinney

Η Laura Spinney υπογράφει ένα άρθρο στον Guardian που σίγουρα σε ταράζει όταν το διαβάζεις. Μια πανδημία είναι ένα ηθικό και οικονομικό ναρκοπέδιο. Το ερώτημα που τίθεται είναι: Αξίζουν να σωθούν “χ” ζωές από τον Covid-19 για “ψ” πιθανή βλάβη στην κοινωνία;

Το ερώτημα συνήθως πλαισιώνεται από όρους σχετικά με τη ζημιά στην οικονομία παρά από τη ζημιά στην κοινωνία, επειδή το πρώτο είναι ευκολότερο να μετρηθεί (πώς μετράμε τη ζημιά που προκαλείται στους θρησκευόμενους ανθρώπους που δεν μπορούν να προσευχηθούν μαζί, στους μαθητές που δεν είναι σε θέση να είναι κοντά ο ένας με τον άλλο, ή σε οποιονδήποτε από εμάς εάν στερηθεί την τέχνη;) Αυτός ο υπολογισμός είναι αρκετά περίπλοκος, αλλά επηρεάζει έναν άλλον υπολογισμό, που είναι ακόμα πιο ηθικά καίριος: είναι μερικές ανθρώπινες ζωές πιο πολύτιμες από άλλες;

Όταν ο συνταξιούχος δικαστής του Ανώτατου Δικαστηρίου της Βρετανίας Λόρδος Sumption πρότεινε πρόσφατα ότι ορισμένες ζωές ήταν πιο πολύτιμες από άλλες, προκάλεσε κατακραυγή, αλλά η πραγματικότητα είναι ότι οι κυβερνήσεις κάνουν αυτού του είδους τις αξιολογικές κρίσεις όλη την ώρα – για παράδειγμα, αποφασίζοντας αν θα προσφέρουν μια νέα θεραπεία στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS).
Στην πραγματικότητα, όπως επισημαίνει ο ανεξάρτητος Βρετανός οικονομολόγος Julian Jessop, όλοι το κάνουμε. Εάν ρωτούσαμε αν αξίζει να δαπανηθούν δέκα δισεκατομμύρια λίρες για να αποτραπεί ο πρόωρος θάνατος ενός, οι περισσότεροι άνθρωποι πιθανότατα θα απαντούσαν όχι. Ρωτώντας αν θα έδιναν την τελευταία θέση σε μια σωσίβια λέμβο σε ένα υγιές παιδί ή σε έναν άρρωστο γέρο, πιθανότατα θα διάλεγαν το παιδί. “Πρόκειται για τη χρήση περιορισμένων πόρων με τον πιο δίκαιο τρόπο”, λέει ο Jessop.

Υπάρχουν δύο ευρείες προσεγγίσεις για την εκτίμηση μιας ανθρώπινης ζωής. Η πρώτη είναι γνωστή ως η τιμή ενός αποτρεπόμενου θανάτου (VPF) και η δεύτερη ισχύει όταν έχετε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα ενδιαφερόμενα άτομα, όπως στο παραπάνω παράδειγμα σωσίβιων λέμβων, και ονομάζεται έτος ποιοτικής ζωής (QALY).
Ένα QALY είναι ένα έτος σε πλήρη υγεία, με ό,τι αυτό σημαίνει για το εν λόγω άτομο. Αυτή είναι μια σημαντική λεπτομέρεια, επειδή η αξία ενός QALY είναι η ίδια για ένα άτομο που γεννήθηκε κωφό με ένα άτομο με κανονική ακοή, αλλά είναι μικρότερη για έναν “άρρωστο γέρο” άνθρωπο παρά για ένα “υγιές μικρό” παιδί. Η ηλικία και η υγεία λαμβάνονται υπόψη, αλλά αυτό είναι όλο. “Αυτό δεν έχει να κάνει με την οικονομική σημασία”, εξηγεί ο Τζέσοπ. “Το QALY ενός πλούσιου είναι το ίδιο με αυτό ενός φτωχού.”

Αυτό είναι το τυπικό σενάριο με το οποίο εφαρμόζονται αυτά τα εργαλεία – όταν το “αντιπαράδειγμα”( ή τι θα είχε συμβεί ελλείψει του φαρμάκου ή άλλης παρέμβασης) μπορεί να αξιολογηθεί με ακρίβεια. Αλλά προκύπτουν προβλήματα όταν προσπαθούμε να τα εφαρμόσουμε σε εξαιρετικές συνθήκες, σε ολόκληρη την κοινωνία, όπως η περίοδος ενός lockdown – όταν το αντιπαράδειγμα (ή πόσες ζωές θα είχαν χαθεί ή βλαφθεί αν δεν είχατε lockdown), είναι πολύ πιο δύσκολο να εκτιμηθεί. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η καθοδήγηση του ίδιου του Υπουργείου Οικονομικών – γνωστή ως «Πράσινο Βιβλίο» –  αναφέρει ότι αυτά τα εργαλεία “δεν έχουν σχεδιαστεί για συνθήκες όπως καταστάσεις έκτακτης ανάγκης ή διάσωσης”. Και με μια καλή δικαιολογία: Μια τέτοια κατάσταση είναι ναρκοπέδιο.

Ερχόμενοι στην πανδημία και σύμφωνα με τον καθηγητή Bar-Yam, το κόστος των κυλιόμενων lockdown και των ζωών που χάθηκαν από τον Covid-19 είναι πολύ υψηλότερο από μια περίοδο σκληρότερης δράσης ακολουθούμενη από πλήρες άνοιγμα (βλέπε Ν. Ζηλανδία και άλλες χώρες).  Δεδομένου ότι σε αυτό το στάδιο γνωρίζουμε δύο πράγματα – ότι ο Covid-19 μπορεί να εξαλειφθεί και ότι το μακροπρόθεσμο κόστος για να μην το κάνουμε δεν μπορεί μεν να υπολογιστεί, αλλά είναι υψηλό και αυξάνεται κάθε εβδομάδα που διαρκεί η πανδημία – ο στόχος δεν μπορεί να είναι “να μάθουμε να ζούμε μαζί της”, αλλά η εξάλειψή της όσο το δυνατόν γρηγορότερα, με όλα τα μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας.

Ο Julian Jessop πρόσφερε έναν ιστορικό παραλληλισμό: ” Φανταστείτε αν ο Τσώρτσιλ είχε σταθμίσει τη στρατηγική του απέναντι στη ναζιστική Γερμανία με ανάλογο τρόπο”. Σε περίπτωση που ο σημερινός πρωθυπουργός το διαβάζει αυτό και πειστεί ότι ήρθε η ώρα να αλλάξει τακτική, θα μπορούσε να ξεκινήσει υποβάλλοντας όλες τις μελλοντικές αποφάσεις που σχετίζονται με τον Covid στη δοκιμή Churchill: τι θα έκανε ο πιο διάσημος ηγέτης της Βρετανίας εν καιρώ πολέμου;

* Oλόκληρο το αρχικό κείμενο και μία ελεύθερη δική μας μετάφραση εδώ

Συνέντευξη Thomas Piketty: Συναπόφαση και προοδευτική φορολογία

Σε συνέντευξή του στον Ρόμπιν Γουίλσον, ο Τομά  Πικετί εξηγεί πώς ο πλούτος και η δύναμη μπορούν να μεταφερθούν από το κεφάλαιο στους εργαζόμενους και τους πολίτες και θέτει 2 βασικές παραμέτρους: την συναπόφαση και την προοδευτική φορολογία.

Ο Πικετί υποστηρίζει πως πρέπει να ξανασκεφτούμε τον τρόπο οργάνωσης της παγκοσμιοποίησης. Η κυκλοφορία των επενδύσεων, φυσικά, δεν είναι κακή από μόνη της, αλλά πρέπει να συνοδεύεται από μια αυτόματη μετάδοση πληροφοριών σχετικά με το ποιος κατέχει ‘τι’ και ‘πού’. Πρέπει να συνοδεύεται από κάποιο κοινό φορολογικό σύστημα, έτσι ώστε οι πιο ‘‘ευκίνητοι’’ και ισχυροί οικονομικοί παράγοντες να συνεισφέρουν στο κοινό καλό – τουλάχιστον το ίδιο ποσοστό του πλούτου τους και του εισοδήματός τους, όπως η μεσαία τάξη και οι κατώτερες κοινωνικο-οικονομικές ομάδες. 

Ο Πικετί επισημαίνει πως δεν πρέπει να εκπλαγούμε πως τα τελευταία 20 ή 30 χρόνια, ολόκληρη η πολιτική συζήτηση αφορά στον έλεγχο των συνόρων και την ταυτότητα. Αυτό είναι σε μεγάλο βαθμό συνέπεια του γεγονότος ότι σταματήσαμε να συζητάμε για τον μετασχηματισμό του οικονομικού συστήματος. Εν μέρει οφείλεται στη γιγαντιαία ιστορική αποτυχία του κομμουνισμού, η οποία έχει συμβάλλει σε μια γενική απογοήτευση σχετικά με την ιδέα της Αλλαγής του οικονομικού συστήματος.
Τονίζει δε, ότι έχουμε ξεχάσει από την άλλη πλευρά όλα τα επιτεύγματα της σοσιαλδημοκρατίας, που συμπεριλαμβάνουν την προοδευτική φορολογία εισοδήματος και πλούτου, την συναπόφαση σε εταιρείες,τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης. Αυτή η μεγάλη επιτυχία του 20ού αιώνα μπορεί να προχωρήσει περαιτέρω στο μέλλον.

Το σύστημα που περιγράφει ο Πικετί στο τέλος του «Κεφαλαίου και Ιδεολογίας», μερικοί άνθρωποι θα προτιμούσαν να αποκαλούν σοσιαλδημοκρατία για τον 21ο αιώνα. Ο ίδιος δεν έχει κανένα πρόβλημα με αυτό, αλλά προτιμά να μιλήσει για τον συμμετοχικό σοσιαλισμό. Στην πραγματικότητα, είναι η συνέχεια του ότι έγινε στον 20ο αιώνα, πράγμα που ήταν και επιτυχές. Αυτό περιλαμβάνει την ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην υγεία, σε ένα σύστημα βασικού εισοδήματος, το οποίο σε κάποιο βαθμό υπάρχει ήδη, αλλά πρέπει να γίνει πιο αυτόματο · η εκπαιδευτική δικαιοσύνη πρέπει να είναι πιο πραγματική και λιγότερο θεωρητική, όπως συμβαίνει πολύ συχνά.

Όσον αφορά το σύστημα ιδιοκτησίας, το οποίο ήταν πάντα η βασική συζήτηση για τον σοσιαλισμό και τον καπιταλισμό, η πρόταση που κάνει βασίζεται σε δύο κύριους πυλώνες: ο ένας είναι η γενική ιδέα πως πρέπει να μοιραστούμε την εξουσία, η συναπόφαση (που ισχύει σε ένα βαθμό σε Σουηδία και Γερμανία από τη δεκαετία του 50), μέσω της αλλαγής του νομικού συστήματος και του συστήματος διακυβέρνησης των εταιρειών, με την συμμετοχή των εργαζομένων.

Ο δεύτερος πυλώνας είναι η ‘‘προοδευτική φορολογία’’. Ο Πικετί προτείνει μεγάλης κλίμακας προοδευτική φορολογία – όχι μόνο του εισοδήματος και της κληρονομιάς, αλλά και του ίδιου του πλούτου και σε ετήσια βάση, προκειμένου να αποφευχθεί η υπερβολική συγκέντρωση πλούτου στην κορυφή. Και με τρόπο ώστε να αφήσουμε και μια ελάχιστη κληρονομιά για όλους: Προτείνει τα 120.000 € σε κάθε νέο ηλικίας 25 ετών.  Στο σύστημα του, οι άνθρωποι που σήμερα λαμβάνουν μηδέν ευρώ, δηλαδή το 50% ή ακόμη και το 60% των κοινωνιών, θα λάβουν 120.000 ευρώ και οι άνθρωποι που σήμερα λαμβάνουν 1 εκατομμύριο €, μετά τους φόρους, θα εξακολουθούν να λαμβάνουν 600.000 € – δηλαδή λιγότερο από 1 εκατομμύριο  αλλά πολύ περισσότερα από 120.000 .

Απέχουμε ακόμη πολύ από την ισότητα ευκαιριών, η οποία είναι μια θεωρητική αρχή που οι άνθρωποι προσποιούνται ότι τους αρέσει, αλλά στην πράξη – όταν πρόκειται για συγκεκριμένες προτάσεις – πολλοί έχουν πρόβλημα.Πρέπει όμως να πάμε προς αυτή την κατεύθυνση.

** Oλόκληρο το αρχικό κείμενο μεταφρασμένο από το περιοδικό ‘Δίαυλος’  εδώ





*Τα σκίτσα δια χειρός Χρήστου Παπανίκου. Οι διάλογοι του φλύαρου του Ντέμοκρατ.

**Οι νέοι αναγνώστες του Ντέμοκρατ μπορείτε να περιηγηθείτε στα προηγούμενα newsletters πατώντας εδώ