Δελτίο σκέψης #7 [Αν]
Ας υποθέσουμε ότι εσύ που διαβάζεις αυτό το κείμενο αποφασίζεις για τον υποχρεωτικό εμβολιασμό των πολιτών μίας χώρας, για παράδειγμα της Ελλάδας. Το μοναδικό εμβόλιο που έχει ανακαλυφθεί από μία φαρμακευτική εταιρία έχει θανατηφόρες επιπλοκές στο 0,1% του πληθυσμού.
Θα πεθάνουν δηλαδή 10.000 άνθρωποι με το πέρας ενός υποχρεωτικού εμβολιασμού, ενώ σε περίπτωση μη εμβολιασμού του πληθυσμού θα πεθάνει το 10% του πληθυσμού, δηλαδή 1.000.000 άνθρωποι.
Ας κάνουμε και μία μέση υπόθεση, αυτή του προαιρετικού εμβολιασμού: σ’ αυτή την περίπτωση εμβολιάζονται οι μισοί, από τους οποίους πεθαίνει το 0,1% (5.000) και επίσης πεθαίνει το 10% από τους ανεμβολίαστους (500.000)· σύνολο θανάτων 505.000.
Στην περίπτωση που θα αποφασίσεις το σενάριο του εμβολιασμού, θα αναλάβεις και την ευθύνη 10.000 ανθρώπων που θα πεθάνουν όπως είπαμε απ’ τις επιπλοκές, όπως και το βάρος να απευθυνθείς στις οικογένειές τους και να τους εξηγήσεις το λόγο της απόφασής σου -δύσκολα θα σε συγχωρήσει κανείς. Θα επικαλεστούν το πιθανό σενάριο για τον καθένα ότι θα πρόσεχε και θα ήταν όλη την ημέρα σπίτι, άρα δεν θα κολλούσε ενώ εσύ με την επιλογή σου τον σκότωσες.
Στην περίπτωση που αποφασίσεις να αδρανήσεις, επιλέγοντας το σενάριο του μη εμβολιασμού ή δυσκολευόμενος να πάρεις την απόφαση εμβολιασμού, θα πεθάνουν 1.000.000 άνθρωποι. Οι οικογένειές τους θα σου απευθύνουν το λόγο και θα επιχειρηματολογήσουν πως αν είχες αποφασίσει τον εμβολιασμό ο άνθρωπός τους θα είχε σωθεί, θεωρώντας δεδομένο ότι δεν θα υπαγόταν στο ισχνό 0,1%.
Στην περίπτωση του 3ου ενδιάμεσου σεναρίου, δεν αποφασίζεις εσύ για τον θάνατο ενός ανθρώπου. Αυτός εναπόκειται στη βούληση του καθενός και ο καθένας κάνει την επιλογή του. Βέβαια, θα γνωρίζεις πως αν είχες αποφασίσει τον εμβολιασμό, θα είχες σώσει 495.000 ανθρώπους. Οπότε, θα σου απευθύνει το λόγο η συνείδησή σου και θα σε χαρακτηρίσει πιθανότατα ως έναν δειλό που δυσκολεύτηκε να πάρει τη «σωστή απόφαση». Εντούτοις, παραμένει η λιγότερο επώδυνη απόφαση.
Ποια όμως είναι η «σωστή απόφαση»;
– Αν το κριτήριο ορθότητας είναι να σωθούν όσο το δυνατόν περισσότερες ζωές, η σωστή απόφαση είναι ο υποχρεωτικός εμβολιασμός.
– Αν το κριτήριο ορθότητας είναι να μην θυσιάσεις με δική σου απόφαση έστω και έναν άνθρωπο παρά τη βούλησή του, η σωστή απόφαση είναι η μη χρήση ενός εμβολίου που έχει θανατηφόρες επιπλοκές· εσύ σίγουρα θα ελπίζεις στο επόμενο εμβόλιο που θα έρθει.
– Αν το κριτήριο ορθότητας είναι να αποφασίσει κάθε άνθρωπος για τη δική του ζωή, τότε η σωστή απόφαση είναι ο προαιρετικός εμβολιασμός.
Το εμβόλιο επί της αρχής λειτουργεί σε μία βάση κόστους/οφέλους. Αν δηλαδή το όφελος είναι μεγαλύτερο από το κόστος, τότε έχουμε θετική ένδειξη να προχωρήσουμε. Αν όμως κάνουμε τα ακραία σενάρια που αναφέρω, δοκιμάζοντας λίγο τον εαυτό μας, τότε υπάρχουν ηθικά διλήμματα που φαντάζουν δύσκολα, αν όχι ανυπέρβλητα.
Η περίπτωση μίας κόκκινης γραμμής να μην χρησιμοποιηθεί εμβόλιο που θα έχει σοβαρές θανατηφόρες επιπλοκές και θα στοιχίζει σε ανθρώπινες ζωές είναι ένα σωσίβιο στην φουρτούνα τέτοιων ακραίων σεναρίων όπως αυτά που περιέγραψα. Όπως επίσης σωσίβιο γίνεται και η ατομική επιλογή, η βούληση του ανθρώπου να αναλαμβάνει το οποιοδήποτε ρίσκο της επιλογής.
Κάπως, με κάποιο τρόπο, ο άνθρωπος νομοθετεί την απόστασή του από ακραία σενάρια που θα αφορούν στην ανθρώπινη ζωή ως διακύβευμα. Ίσως ένα αεροπορικό ατύχημα σε μία απομακρυσμένη περιοχή και χωρίς τροφή (δηλαδή ένα απρόβλεπτο σενάριο), να φέρνει ανθρώπους σε οριακές καταστάσεις καλώντας τους να κάνουν οριακές επιλογές · εκεί, μπορεί να φτάνουμε τόσο κοντά στο ακραίο σενάριο που θα πρέπει να αποφασίσουμε, ως άνθρωποι, με αίσθημα δικαιοσύνης, να κρίνουμε κάτι που σε κάθε άλλη περίπτωση θα κλείναμε τα μάτια ώστε να μην το δούμε να συμβαίνει.
Συνοψίζοντας με τις δύσκολες υποθέσεις και ερχόμενοι στη σημερινή πραγματικότητα, επιλέξτε να εμβολιαστείτε. Δεν υπάρχει κανένα ακραίο υποθετικό σενάριο σε αυτό. Aκραία σήμερα είναι μονάχα η πανδημία.
«Πολεμώντας την επισφάλεια» #Albena_Azmanova
Σε ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο, η Albena Azmanova προτείνει την αντικατάσταση του δίπτυχου της προοδευτικής πολιτικής ισότητα-ευημερία με ένα νέο: αλληλεγγύη-ευημερία . Τα τελευταία 100 χρόνια, η κριτική του καπιταλισμού επικεντρώθηκε στα άδικα αναδιανεμητικά αποτελέσματα (οικονομική ανισότητα), καθώς και στη ζημιά που προκαλούν ο καταναλωτισμός και η δέσμευση για οικονομική ανάπτυξη στην ανθρώπινη ζωή, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον. Οι λύσεις κυμαίνονται από την ανακατανομή του πλούτου και την αυξημένη εκπροσώπηση των εργαζομένων στα όργανα λήψης αποφάσεων των εταιρειών, έως την κοινωνικοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας και την «πράσινη ανάπτυξη».
Η Azmanova τονίζει πως η φύση του σύγχρονου καπιταλισμού καθιστά αυτές τις στρατηγικές αναποτελεσματικές για την προοδευτική πολιτική. Αυτό συμβαίνει επειδή υπό τις συνθήκες της παγκόσμιας ολοκλήρωσης της αγοράς, η βασική συστημική δυναμική του καπιταλισμού – η ανταγωνιστική παραγωγή κέρδους – δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με διανεμητικά μέτρα και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.
H παγκόσμια οικονομία δεν μπορεί πλέον να περιγραφεί εύλογα ως χώρος εθνικών οικονομιών που ενσωματώνονται μέσω του εμπορίου. Πρόκειται για ένα σύστημα υπερεθνικών δικτύων παραγωγής και αλυσίδων εφοδιασμού που επεκτείνεται σε ένα πλήθος πολιτικών καθεστώτων και εθνικών οικονομικών συστημάτων.
Το συνδυασμένο αποτέλεσμα των τεχνολογικών και πολιτικών αλλαγών ήταν η δημιουργία της τεράστιας επισφάλειας – μια κατάσταση οικονομικής, κοινωνικής και ψυχολογικής ανασφάλειας. Η επισφάλεια βρίσκεται στο επίκεντρο του κοινωνικού ζητήματος της εποχής μας και πρέπει να είναι η εστία μιας προοδευτικής οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. Είναι η αποτυχία της δημόσιας εξουσίας να αντιμετωπίσει την επισφάλεια που έχει διαβρώσει την αλληλεγγύη, έχει μειώσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στα κύρια θεσμικά όργανα της φιλελεύθερης δημοκρατίας, και έχει καλλιεργήσει την αντιπολιτική εξέγερση – την άνοδο του λαϊκισμού.
Η επισφάλεια δημιουργείται σε δύο τροχιές: μια προσωπική και μια κοινωνική. Κατά μήκος της προσωπικής τροχιάς, η προσωπική επισφάλεια είναι αποτέλεσμα της μειωμένης ασφάλειας των βασικών πηγών εσόδων. Κατά μήκος της κοινωνικής τροχιάς, η επισφάλεια προκύπτει από τη μειωμένη επένδυση σε δημόσιες υπηρεσίες όπως η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση και από την υποταγή ουσιαστικών σφαιρών από τις οποίες εξαρτάται η κοινωνική ευημερία (όπως η επιστήμη, ο πολιτισμός, η εκπαίδευση και η υγεία) στις επιταγές της δημιουργίας κέρδους.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ευθραυστότητα των κοινωνιών μας και την ανικανότητά τους να διασφαλίσουν την ευημερία τους παρά την υλική τους αφθονία και την άνευ προηγουμένου επιστημονική και τεχνολογική εξειδίκευσή τους.
Αυτό που σηματοδοτεί τον καπιταλισμό είναι η σύνδεση τριών στοιχείων: η παραγωγικότητα της εργασίας, το κίνητρο της οικονομικής δραστηριότητας από το κέρδος και η ανταγωνιστική φύση της επιδίωξης του κέρδους. Η αντίκρουση της ανταγωνιστικής παραγωγής κέρδους – το πιο συστατικό στοιχείο της καπιταλιστικής δυναμικής – που βρίσκεται στη ρίζα και των δύο κατευθύνσεων της επισφάλειας, θα ισοδυναμούσε έτσι με την υπέρβαση του καπιταλισμού χωρίς τη βοήθεια μιας καθοδηγητικής ουτοπίας (π.χ. σοσιαλισμού) ή μιας επαναστατικής ρήξης.
Τρεις σκέψεις καθοδηγούν την πρόταση της Azmanova προς μια πολιτική οικονομία της εμπιστοσύνης: Η ανεπαρκής εργαλειοθήκη της κλασικής αριστερής πολιτικής, η ματαιότητα της επιστροφής στη συνταγή πολιτικής ανάπτυξης και αναδιανομής που βασίστηκε στην τόνωση της κατανάλωσης με την αύξηση της ζήτησης και η κοινωνική αλληλεγγύη σαν βάση μιας ακμάζουσας κοινωνίας.
Στην κατεύθυνση αυτή προτείνει τα εξής σύνολα μεταρρυθμίσεων:
1) Καταπολέμηση της προσωπικής επισφάλειας: εθελοντική ευελιξία στην απασχόληση
Η μείωση του χρόνου που αφιερώνεται στην αμειβόμενη απασχόληση, καθώς και η ευελιξία της απασχόλησης, εκτιμάται ιδιαίτερα στις κοινωνίες μας. Ωστόσο, η ευελιξία στην απασχόληση ενισχύει την προσωπική ελευθερία μόνο εάν η ευελιξία είναι εθελοντική. Με άλλα λόγια, πρέπει να θεσπιστούν οι προϋποθέσεις για να επιτρέπεται στους ανθρώπους μια εύκολη είσοδος στην αγορά εργασίας, καθώς και μια εύκολη έξοδος από αυτήν – σε έναν τύπο εθελοντικής ευελιξίας στην απασχόληση.
2) Καταπολέμηση της κοινωνικής επισφάλειας: ένας ισχυρός δημόσιος τομέας
3) Πρωταρχική πολιτική προτεραιότητα: αλλαγή της παγκοσμιοποίησης
Είναι μάταιο να αναλάβουμε οικονομικές μεταρρυθμίσεις πρώτα στα όρια των εθνικών κρατών και στη συνέχεια να επιδιώξουμε τη διαπραγμάτευση εμπορικών συμφωνιών. Πρέπει να αλλάξουμε τη φύση της παραγωγής σε αυτά τα παγκόσμια δίκτυα παραγωγής. Ως επείγον, επομένως, οι κανόνες της παγκοσμιοποίησης πρέπει να ξαναγραφούν με την εισαγωγή αυστηρών εργασιακών και περιβαλλοντικών προτύπων σε εμπορικές συμφωνίες σχετικά με τις διαδικασίες εγχώριας παραγωγής. Η πρόσφατη αλλαγή κυβέρνησης στις ΗΠΑ παρέχει μια τελευταία ευκαιρία για την ΕΕ και την Αμερική να ενώσουν τις ισχυρές οικονομίες τους μέσω μιας τέτοιας εμπορικής συμφωνίας.
Η Azmanova θεωρεί πώς αυτά τα τρία σύνολα μεταρρυθμίσεων πολιτικής δημιουργούν μία «πολιτική οικονομία εμπιστοσύνης», η οποία, θέτοντας τους ανθρώπους πάνω από τα κέρδη, θα είχε σαν αποτέλεσμα σταδιακά κοινωνίες που χαρακτηρίζονται από ελευθερία και αλληλεγγύη.
* Oλόκληρο το αρχικό κείμενο και μία ελεύθερη δική μας μετάφραση εδώ
«Από την Αποστολή στη Σελήνη στην Αποστολή στην Γη» #Mariana_Mazzucato
Η Mariana Mazzucato περιγράφει στο άρθρο της πώς η πανδημία δημιούργησε μία τεράστια ευκαιρία αποκατάστασης της διακυβέρνησης που έχει ως αποστολή το δημόσιο συμφέρον. Η νόσος COVID-19 αποκάλυψε τις μυριάδες αδυναμίες του σύγχρονου καπιταλισμού. Σε πολλές χώρες, οι προηγούμενες περικοπές στις κοινωνικές υπηρεσίες και τη δημόσια υγεία, έχουν μεγαλώσει τη ζημιά που προκλήθηκε από την πανδημία, ενώ άλλες αυτοκαταστροφικές επιλογές στο κράτος, οδήγησαν σε ανεπαρκή συντονισμό και αδυναμία εφαρμογής πολιτικής.
Αντί να ενεργούν ως επενδυτές πρώτης ανάγκης, πάρα πολλές κυβερνήσεις έχουν γίνει παθητικοί δανειστές έσχατης λύσης, αντιμετωπίζοντας τα προβλήματα μόνο αφού προκύψουν. Όμως, όπως θα έπρεπε να είχαμε μάθει κατά την μετά το 2008 Μεγάλη Ύφεση, κοστίζει πολύ περισσότερο η διάσωση των εθνικών οικονομιών κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, από ό, τι αν είχε υιοθετηθεί μία πιο διορατική προσέγγιση στις δημόσιες επενδύσεις.
Πολλές κυβερνήσεις απέτυχαν να καταλάβουν αυτό το μάθημα. Αντιμέτωποι με μια ακόμα μεγάλη κοινωνική πρόκληση, είναι πλέον σαφές ότι έχουν παραιτηθεί από τον απαραίτητο ρόλο τους στη διαμόρφωση των αγορών. Η υποχώρηση του δημόσιου τομέα έδωσε χώρο στην ιδέα ότι η επιχειρηματικότητα και η δημιουργία πλούτου, συνοδεύονται με την προστασία αποκλειστικά των επιχειρήσεων.
Όπως εξηγεί, το διαστημικό πρόγραμμα Apollo έδειξε πώς ένας σαφώς καθορισμένος στόχος μπορεί να οδηγήσει στην οργανωτική αλλαγή σε όλα τα επίπεδα, μέσω της πολυσχιδούς συνεργασίας δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, και μιας κρατικά κατευθυνόμενης καινοτομίας και ανάληψης ρίσκου.
Το αυθεντικό μοντέλο της Αποστολής στην Σελήνη προσφέρει γνώσεις και έμπνευση για την επιδίωξη «Αποστολή στην Γη» σήμερα. Για παράδειγμα, για να πετύχουμε τους 17 Στόχους Αειφόρου Ανάπτυξης (SDGs) , πρέπει να μετατρέψουμε τον καθένα σε διαφορετικές σαφώς καθορισμένες δράσεις, που θα έθεταν τα θεμέλια για μια πολυσύνθετη καινοτομία τύπου «από κάτω προς τα πάνω». Ένας ωκεανός χωρίς πλαστικό, για παράδειγμα, θα απαιτήσει επενδύσεις και καινοτομίες σε τομείς τόσο διαφορετικούς όπως οι θαλάσσιες μεταφορές, η βιοτεχνολογία, τα χημικά, η διαχείριση των αποβλήτων και ο σχεδιασμός. Κάτι τέτοιο έκανε το πρόγραμμα Apollo πυροδοτώντας καινοτομία στην αεροναυτική, τη διατροφή, την επιστήμη υλικών, την ηλεκτρονική, το λογισμικό και σε άλλους τομείς.
Και τα 2 πρότζεκτ έχουν πολλά κοινά, αλλά δεν είναι συνώνυμα. Μεταξύ των ομοιοτήτων τους είναι ότι και οι δύο απαιτούν τολμηρή, οραματική ηγεσία από κυβερνήσεις που έχουν κατάλληλα εξοπλιστεί για να «σκέφτονται το μέγιστο και να πράττουν το μέγιστο».
Η Mazzucato αναφέρεται στον τρόπο που ασφαλή και αποτελεσματικά εμβόλια δημιουργήθηκαν και δοκιμάστηκαν σε χρόνο ρεκόρ μέσω συνεργασιών δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, με τις δημόσιες επενδύσεις να αποδεικνύονται απολύτως ζωτικής σημασίας, αλλά προειδοποιεί για τους κινδύνους που εμπεριέχει η ανισότητα στην απόκτηση εμβολίων μεταξύ των πλουσιότερων και των φτωχότερων χωρών.
Η τεχνολογία από μόνη της δεν θα λύσει τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα. Εφαρμόζοντας την αρχή της Αποστολής στην Σελήνη σε σύνθετες προκλήσεις εδώ στη γη, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να αποτυπώσουν ένα κοινό όραμα για την κοινωνία, τις επιχειρήσεις και τους δημόσιους οργανισμούς. Και αυτό θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει την εκτεταμένη συμμετοχή των πολιτών.
Κλείνοντας, σημειώνει πώς υπάρχει τώρα μια τεράστια ευκαιρία να ακολουθηθούν βιομηχανικές πολιτικές πέρα από τα παραδοσιακά τομεακά και τεχνολογικά πρότυπα. Μια σύγχρονη βιομηχανική στρατηγική που στοχεύει σε μια Πράσινη Αναγέννηση, για παράδειγμα, απαιτεί από όλους τους τομείς – από την τεχνητή νοημοσύνη και τις μεταφορές, έως τη γεωργία και τη διατροφή – να καινοτομούν και να προσανατολίζονται προς μια νέα κατεύθυνση. Η σημερινή προεδρία Μπάιντεν ευνοεί μια τέτοια εξέλιξη. Αν το στοίχημα της δεκαετίας του 60 ήταν το ταξίδι στην Σελήνη, το σημερινό είναι η επιστροφή στη Γη.
** Oλόκληρο το αρχικό κείμενο και μία ελεύθερη δική μας μετάφραση εδώ
*Τα σκίτσα δια χειρός Χρήστου Παπανίκου. Οι διάλογοι του φλύαρου του Ντέμοκρατ.
**Οι νέοι αναγνώστες του Ντέμοκρατ μπορείτε να περιηγηθείτε στα προηγούμενα newsletters πατώντας εδώ
