Μάθαμε να προχωράμε αναμασώντας έννοιες και σύμβολα του παρελθόντος, χωρίς να τους δίνουμε νέο περιεχόμενο, χωρίς να συγχρονιζόμαστε με τις σκέψεις, τις ζωές και τις αγωνίες των συμπολιτών μας σήμερα. Σε μια εποχή που λαμβάνουν χώρα τεκτονικές αλλαγές στον τόπο μας και στον κόσμο, εμείς έχουμε αρκεστεί να λέμε ότι είμαστε προοδευτικοί, σοσιαλδημοκράτες, κεντροαριστεροί, αριστεροί, δίχως να λέμε πολλά παραπέρα.
Έχει όμως από καιρό φτάσει η στιγμή να συνειδητοποιήσουμε ότι το βλέμμα μας παραμένει επαναπαυμένο στο παρελθόν και πως πρέπει επιτέλους να συναντηθούμε με την εποχή μας. Να ορίσουμε τι σημαίνει σήμερα πρόοδος, τι ζητά σήμερα από μας η κοινωνία για να πάει μπροστά. Ανοιχτά, με ειλικρίνεια, βάθος και διάλογο. Χωρίς συνθήματα, κενολογίες και ατάκες. Με ουσία, με περιεχόμενο.
Με άλλα λόγια, έχει έρθει η ώρα να αλλάξουμε παράδειγμα. Να τα ξαναπιάσουμε όλα από την αρχή, να αφήσουμε πίσω τον ξύλινο λόγο και τις γενικολογίες, να ανοίξουμε τη ματιά μας στον κόσμο και να τραβήξουμε την κοινωνία μπροστά. Να διαμορφώσουμε ένα αληθινά προοδευτικό, σύγχρονο σχέδιο με το οποίο θα ξανακερδίσουμε τις καρδιές της πλειοψηφίας των συμπολιτών μας. Να εμπνεύσουμε.
Τι σημαίνει λοιπόν να είναι κανείς προοδευτικός σήμερα; Μπορούμε να θεωρούμε τον εαυτό μας προοδευτικό και ταυτόχρονα να μην παίρνουμε θέση στο μεγάλο ζήτημα του προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών που τέμνει ιδεολογικά όλες τις κοινωνίες της Ευρώπης; Όχι βέβαια. Και όσο το κάνουμε, τόσο η κοινωνία θα μας αντιμετωπίζει με ψυχρή αδιαφορία. Οφείλουμε λοιπόν να πάρουμε θέση και το κυριότερο, οφείλουμε να υπερασπιστούμε τις ίδιες τις αξίες της Ευρώπης: την ανοιχτή κοινωνία, τη συμπερίληψη, την ανθρωπιά. Και να το κάνουμε με όλη μας την ψυχή, γιατί η Ευρώπη και μαζί της όλοι εμείς, δεν πρέπει να χάσουμε τον εαυτό μας, δεν πρέπει να γίνουμε ό,τι εχθρευόμαστε.
Σημαίνει μήπως αυτό ότι δεν χρειάζεται να υπάρχουν κανόνες, ότι η ασφάλεια καθίσταται δευτερεύουσα; Σε καμία περίπτωση. Σημαίνει όμως και ότι σεβόμαστε το διεθνές δίκαιο, ότι δεν μας νοιάζει μόνο να υψώνουμε τείχη, ότι καταστρώνουμε και εφαρμόζουμε ειλικρινείς και σοβαρές πολιτικές ένταξης, ότι δεν φοβόμαστε το διαφορετικό, ότι επιδιώκουμε να εξοντώσουμε τον ρατσισμό. Σημαίνει ότι στους πρόσφυγες και στους μετανάστες που χτυπούν με αγωνία την πόρτα μας, εμείς βλέπουμε ανθρώπους και όχι σακιά.
Το να υπερασπιζόμαστε την πρόοδο σήμερα απαιτεί να αγωνιζόμαστε για τα δημόσια αγαθά και την πρόσβαση όλων των μελών της κοινωνίας σε αυτά. Να αγωνιζόμαστε για ένα ποιοτικό εθνικό σύστημα υγείας, για σύγχρονα δημόσια σχολεία και πανεπιστήμια, για δημόσιες υποδομές, για ελεύθερους δημόσιους χώρους, για πραγματική πρόσβαση των πολιτών στο τραπεζικό σύστημα, για προσιτή κατοικία, για φθηνή ενέργεια. Απαιτεί να προτάσσουμε το δημόσιο έναντι του ιδιωτικού εκεί που γνωρίζουμε ότι το ιδιωτικό παράγει αδικίες.
Απαιτεί ακόμα να έχουμε βαθιά επίγνωση ότι η απόσταση ανάμεσα στους λίγους προνομιούχους και στη μεγάλη πλειοψηφία εκείνων που δυσκολεύονται ή αδυνατούν να αντεπεξέλθουν στα αναγκαία, διαρκώς μεγαλώνει. Να μην ανεχόμαστε να ζούμε σε έναν κόσμο άνισο, σε έναν κόσμο λιγότερων ευκαιριών, σε έναν κόσμο όπου οι γενιές που έρχονται θα ζουν χειρότερα από τις γενιές που φεύγουν. Να μην ανεχόμαστε να ζούμε σε έναν κόσμο όπου λίγοι ξεκινούν με ένα μεγάλο, άδικο προβάδισμα και πολλοί, ιδίως νέοι, ζουν διαρκώς κάτω από τη δαμόκλειο σπάθη της επισφάλειας. Αντίθετα, απαιτεί να γράψουμε με τη νέα γενιά ένα καινούριο, διαγενεακό, κοινωνικό συμβόλαιο και να βάλουμε πρώτο και κύριο στόχο μας να κάνουμε την κοινωνία μας δίκαιη.
Το να είμαστε προοδευτικοί σήμερα σημαίνει να προσπαθούμε για ένα κράτος σύγχρονο που θα παρεμβαίνει ρυθμιστικά ή με όποιον άλλον τρόπο απαιτούν οι συνθήκες για να διορθώνει αδικίες και στρεβλώσεις και να εξασφαλίζει ίσους όρους για τη συμμετοχή όλων στην κοινωνική και οικονομική ζωή. Ένα κράτος που θα περιορίζει τις περιφερειακές ανισότητες. Ένα κράτος που δεν θα φοβηθεί να αντιμετωπίσει τη φοροδιαφυγή, που θα φορολογήσει δίκαια. Ένα κράτος που θα αναδιανείμει τον πλούτο.
Ακόμα, το να είμαστε προοδευτικοί σήμερα σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε πως η κοινωνία μας παραμένει μια κοινωνία συχνά φοβική απέναντι στο διαφορετικό, μια κοινωνία συχνά επιρρεπής στον ρατσισμό, μια κοινωνία που δεν έχει καταφέρει να αποβάλλει τα πατριαρχικά στερεότυπα του παρελθόντος, μια κοινωνία που έχει ακόμα πολύ δρόμο να διανύσει για να κατοχυρώσει την ίση θέση της γυναίκας. Σημαίνει ότι καταλαβαίνουμε πως ο μαύρος κουρνιαχτός που σηκώνει η εγχώρια ακροδεξιά περί δήθεν woke ρεύματος, δεν είναι παρά τακτική για να τραβήξει την προσοχή και το κυριότερο, στρατηγική για να παραμείνει ο τόπος μας καθηλωμένος στο παρελθόν. Σημαίνει πως θέλουμε να παλέψουμε για τα ανθρώπινα δικαιώματα και να νικήσουμε κάθε ανισότητα και κάθε διάκριση.
Εδώ, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι το παρελθόν μας δεν εξαγνίζει ούτε δίνει από μόνο του περιεχόμενο στο παρόν. Δεν μπορούμε, για παράδειγμα, να υπερηφανεύομαστε ότι εμείς πρωτοστατήσαμε στον εκσυγχρονισμό και τη φιλελευθεροποίηση του οικογενειακού δικαίου στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και ταυτόχρονα πάνω από το ένα τρίτο της κοινοβουλετικής ομάδας μας, αναλογικά περισσότεροι ακόμα από τους βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, να καταψηφίζει το νομοσχέδιο για την καθιέρωση του γάμου των ομόφυλων ζευγαριών. Δεν έχει νόημα να υπερηφανευόμαστε για το παρελθόν μας, όταν στην πράξη σήμερα στεκόμαστε απέναντί του. Αυτοακυρωνόμαστε.
Συνεχίζοντας, το να προτάσσουμε την πρόοδο σήμερα σημαίνει ότι προτάσσουμε την υπεράσπιση της δημοκρατίας, στον τόπο μας και όπου στον κόσμο έχει κατορθώσει να βάλει θεμέλια. Σημαίνει ότι ανησυχούμε βαθιά που ακόμα και σε παραδοσιακές δημοκρατίες όπως οι ΗΠΑ, που ακόμα και εντός της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κερδίζουν έδαφος δυνάμεις της ακροδεξιάς και του αυταρχισμού και η δημοκρατία μικραίνει. Που όλο και πιο συχνά, ακροδεξιά και αυταρχικά κόμματα καταγάγουν εκλογικές νίκες και καταγράφουν ευρεία απήχηση στα λαϊκά και εργατικά στρώματα, στους νέους και γενικά στο δυναμικό τμήμα του εκλογικού σώματος. Εκεί δηλαδή όπου κάποτε κυριαρχούσαμε εμείς, οι σοσιαλδημοκράτες.
Σημαίνει ακόμα πως προτάσσουμε την υπεράσπιση του κράτους δικαίου, το οποίο έχει βρεθεί στο στόχαστρο της δεξιάς και του ψευδοεπιτελικού κράτους. Πως θεωρούμε προτεραιότητα την προστασία των ανεξάρτητων αρχών και την απαγκίστρωση της δικαιοσύνης από την πολιτική εξουσία. Πως επιδιώκουμε την αποκέντρωση της λήψης των αποφάσεων και την ενίσχυση της τοπικής αυτοδιοίκησης. Πως δεν αρκούμαστε στην ψηφιοποίηση της γραφειοκρατίας αλλά θέλουμε ένα κράτος με σύγχρονες δομές που θα μπορεί να αντεπεξέλθει στις προκλήσεις της εποχής, όπως οι ολοένα και πιο συχνές φυσικές καταστροφές. Πως δεν ανεχόμαστε τη διαφθορά στον τόπο μας και τη διαπλοκή της οικονομικής με την πολιτική εξουσία.
Το να είμαστε προοδευτικοί σήμερα σημαίνει πως αντιλαμβανόμαστε την υπαρξιακή διάσταση της κλιματικής αλλαγής και θεωρούμε την αντιμετώπισή της προτεραιότητα για τον τόπο μας και για τον κόσμο. Πως χρειάζεται άμεσα να προωθηθούν πολιτικές απανθρακοποίησης και ενίσχυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Πως πρέπει να σώσουμε το περιβάλλον μας. Ειδικά εδώ, που έχουμε παραδοθεί στον τουρισμό και στην άναρχη, ασχεδίαστη δόμηση.
Το κυριότερο, πως πρέπει να συναντηθούμε με την κοινωνία, στα δικά της μέρη. Να την ακούσουμε, να συζητήσουμε μαζί της, να απαντήσουμε στους φόβους, στις ανησυχίες, στις προσδοκίες της. Να προσπαθήσουμε να την πείσουμε, εκεί που ζει και δρα. Χωρίς φόβο και μισόλογα, αλλά με σεβασμό, θάρρος και γωνίες. Με αυτοπεποίθηση για αυτό που είμαστε, για τις αξίες μας.
Ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας μας αγωνιά να βρει εκείνους που θα υπερασπιστούν τις αξίες της προόδου σήμερα. Εκείνους που θα διεκδικήσουν έναν κόσμο περισσότερο δίκαιο, περισσότερο ελεύθερο, περισσότερο ανοιχτό. Μένει σε μας να αποφασίσουμε αν θέλουμε να γίνουμε η φωνή τους.
Δεν θα είναι εύκολο, ο δρόμος θα είναι ανηφορικός. Ας μη λησμονούμε όμως ότι η αισιοδοξία, η πίστη ότι δεν υπάρχει εμπόδιο που δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε, πέτρα που δεν μπορούμε να γυρίσουμε, είναι στη φύση και στην καρδιά μας ως προοδευτικών.
Μπορούμε και θα τα καταφέρουμε.
