Το 2000, ο Bill Clinton εκτίμησε ότι η όποια προσπάθεια της Κίνας να ελέγξει το διαδίκτυο είναι τόσο πιθανή όσο μία προσπάθεια να καρφώσει κάποιος ένα ζελέ στον τοίχο. Η φράση του τότε προέδρου των ΗΠΑ, πέρα από γοητευτική, έμοιαζε και ως το πλέον ισχυρό σενάριο. Η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν ήταν απλώς νικήτρια αλλά άτρωτη· και η ελευθερία στην οικονομία, σε συνδυασμό με την ελευθερία των ιδεών και εν τέλει των ίδιων των ανθρώπων έδειχνε ότι θα καταλάμβανε ολοένα και περισσότερο χώρο στα πολιτεύματα των χωρών στην παγκόσμια σφαίρα.
Κι όμως, παραδόξως για τον δυτικό κόσμο, το ζελέ στέκεται σήμερα καρφωμένο στον τοίχο, αποδεικνύοντας τη δύναμη του αυταρχισμού στο νέο διαμορφωμένο δίπολο που έχει διαμορφωθεί μεταξύ απολυταρχιών και δημοκρατιών. Ο έλεγχος του διαδικτύου είναι υπαρκτός, η απαγόρευση του Facebook, της Google και του Netflix δεν είναι διαθέσιμες στους Κινέζους, οι οποίοι τσατάρουν και εμπορεύονται διαμέσου του wechat, παράγοντας εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε ετήσιες συναλλαγές. Η ελεγχόμενη ψηφιακή οικονομία, παρότι αποστειρωμένη, καταφέρνει να ευημερεί παρά τον έλεγχο και τους περιορισμούς.
«Πρώτα η Αμερική», ήταν το ισχυρό σύνθημα του Ντόναλντ Τραμπ που συμβόλιζε τον απομονωτισμό και προσέδιδε μία εθνική υπερηφάνεια στην αίσθηση ανασφάλειας των αμερικανών πολιτών που δημιουργούσε το χάος της παγκοσμιοποίησης. Όμως, στην πράξη, η Αμερική δεν απομονώνεται. Αναδιατάσσει την στρατηγική της και χτίζει μία νέα παγκόσμια συμμαχία στη βάση των ιδεών του αυταρχισμού, αποδομώντας έτσι το ίδιο της το DNA, την φιλελεύθερη δημοκρατία.
Ο τρόπος που λειτουργεί αυτή η νέα συμμαχία παίρνει σχήμα στο νέο βιβλίο της Anne Applebaum «Aπολυταρχία Α.Ε.».
Ψάχνοντας ελεύθερο χρόνο να το διαβάσω, το αρχίζω και το τελειώνω ταξιδεύοντας με αυτοκίνητο, από την Αθήνα στο Κιλκίς και το αντίστροφο, νύχτα, με το λαμπάκι να φωτίζει αχνά την κάθε σελίδα που επιβιώνει με άνεση και αδιάβαστη μέσα στο σκοτάδι. Η αμερικανοπολωνή συγγραφέας, εξηγεί τον τρόπο που τα απολυταρχικά καθεστώτα συνδέονται οριζόντια, συνεργάζονται και διεισδύουν οργανικά μέσα ακόμη και σε ισχυρές δημοκρατίες.
Μπορεί τα καθεστώτα να διαφέρουν, καθώς οι ιδέες που εκφράζονται από κομμουνιστές, μονάρχες, εθνικιστές και θεοκράτες είναι παντελώς διαφορετικές. Όμως η συμφωνία στο κοινό μέτωπο είναι σαφής και αδιάλλακτη· και αφορά, τη διαφάνεια, τη λογοδοσία, τη δημοκρατία, τους θεσμούς, το κράτος δικαίου.
Ο ρωσικός εθνικισμός, ο κινεζικός κομμουνισμός, ο σοσιαλισμός της Βενεζουέλας, ο σιιτικός ριζοσπαστισμός του Ιράν, οι αραβικές μοναρχίες ενώνουν δυνάμεις στη βάση της ισχύος της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας, ελέγχοντας τους πολίτες μέσα από δύο οργανωμένα δίκτυα:
Ασφάλεια: στρατός, αστυνομία, παραστρατιωτικές δομές.
Τεχνολογία: Παρακολούθηση, προπαγάνδα και παραπληροφόρηση.
Δεν τους ενώνουν, λοιπόν, οι ιδέες αλλά η πρόθεση να διατηρήσουν/ενισχύσουν εξουσία και πλούτο (Απολυταρχία ΑΕ).
Το αφήγημα που παραθέτουν οι σύγχρονοι δικτάτορες δεν είναι καν γοητευτικό. Δεν προσφέρουν στους πολίτες τους το όραμα της ουτοπίας (σ.σ.: όπως οι κομμουνιστικές δικτατορίες του 20ού αιώνα), ούτε ενδιαφέρονται να τους εμπνεύσουν για να φτιάξουν έναν καλύτερο κόσμο. Αντιθέτως, «εκπαιδεύουν» τους πολίτες να είναι κυνικοί και παθητικοί, επειδή δεν υπάρχει καλύτερος κόσμος: «μπορεί το κράτος μας να είναι διεφθαρμένο, αλλά όλοι οι άλλοι είναι επίσης διεφθαρμένοι. Μπορεί να μη σας αρέσει ο ηγέτης μας, οι άλλοι όμως είναι χειρότεροι. Μπορεί να μη σας αρέσει η κοινωνία μας, τουλάχιστον όμως είμαστε ισχυροί, ενώ ο δημοκρατικός κόσμος είναι αδύναμος, εκφυλισμένος και πεθαίνει».
Παρότι η διαίρεση Δημοκρατία Vs Αυταρχισμός είναι απολύτως ευδιάκριτη, δεν ισχύει το ίδιο στο πεδίο. Εκεί, συναντάμε χώρες που βρίσκονται στο ενδιάμεσο, ως ήπιες απολυταρχίες ή υβριδικές δημοκρατίες (ανελεύθερες δημοκρατίες), όπως για παράδειγμα η Τουρκία, η Ινδία, η Ουγγαρία, η Σιγκαπούρη. Χώρες που λειτουργούν ακόμη και ως γέφυρες για τον αυταρχισμό ώστε να γίνεται ολοένα και πιο διεισδυτικός.
Η απολυταρχία ΑΕ παρουσιάζει και εμπορεύεται το σχέδιο της τεχνολογικής παρακολούθησης των ανθρώπων προς τον ελεύθερο κόσμο με τον κωδικό «ασφαλής πόλη». Μοιάζει ως κάτι προστατευτικό και ευπρόσδεκτο, ενώ στην πορεία η υφέρπουσα προπαγάνδα και παραπληροφόρηση αναλαμβάνει κάποια στιγμή τον πλήρη έλεγχο.
Στη σελίδα 87 του βιβλίου η συγγραφέας γράφει: είναι θέμα χρόνου να εξαπλωθούν περαιτέρω αυτές οι πρακτικές, βάζοντας σε πειρασμό και τους ηγέτες των δημοκρατιών. Ορισμένα στοιχεία της «τεχνολογίας ασφαλούς πόλης» μπορούν πραγματικά να βοηθήσουν στην καταπολέμηση της εγκληματικότητας, και πολλές δημοκρατίες πειραματίζονται με αυτά. Οι δημοκρατίες, ιδίως οι υβριδικές δημοκρατίες, είναι επίσης απολύτως ικανές να αναπτύξουν δική τους τεχνολογία επιτήρησης, χρησιμοποιώντας την εναντίον επικριτών και πολιτικών αντιπάλων, καθώς και εναντίον κανονικών εγκληματιών ή τρομοκρατών. Το κατασκοπευτικό λογισμικό (spyware) κινητών τηλεφώνων Pegasus, που δημιουργήθηκε από την ισραηλινή εταιρία NSO, έχει χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση δημοσιογράφων, ακτιβιστών και πολιτικών αντιπάλων στην Ουγγαρία, το Καζακστάν, το Μεξικό, την Ινδία, το Μπαχρέιν και την ΕΛΛΑΔΑ μεταξύ άλλων.
Αντίστοιχα με τις χώρες που διαχωρίζονται σε δημοκρατίες, απολυταρχίες και ενδιάμεσες υβριδικές δημοκρατίες , στο περίφημο σκάνδαλο των υποκλοπών στη χώρα μας, τοποθετήθηκαν ιδεολογικά και οι πολιτικοί/διαμορφωτές άποψης/πολίτες. Κάποιοι υπερασπίστηκαν με σθένος τη δημοκρατία, κάποιοι επέλεξαν τον αυταρχισμό και κάποιοι άλλοι, ως υβριδικές γέφυρες, είτε δεν μίλησαν είτε μάς εξήγησαν ότι αυτά συμβαίνουν παντού και ας μη δώσουμε ιδιαίτερη σημασία!
Καθείς εφ’ ω ετάχθη.
Συνοψίζοντας, η συγγραφέας δεν περιγράφει μονάχα, αλλά προτείνει: περισσότερη διαφάνεια στις οικονομικές συναλλαγές, στην ιδιοκτησία των εταιρειών και στις αγορές ακινήτων, καθώς και στενότερη συνεργασία μεταξύ των δημοκρατικών χωρών, ώστε να περιοριστεί δραστικά η δυνατότητα των απολυταρχικών καθεστώτων να κρύβουν τα κλοπιμαία.
Δεν μου μοιάζει ως ένα ολοκληρωμένο σχέδιο. Αλλά είναι κάτι. Το σίγουρο είναι ότι εμείς πρέπει να αποκτήσουμε τη μεγάλη εικόνα. Να οριοθετήσουμε το μέτωπο και να ενώσουμε δυνάμεις υπό τη μία και μοναδική σημαία που μπορεί να μας δώσει το απαιτούμενο εύρος, τη Δημοκρατία.
